Things – Takheisan

ของ

THINGS

pile-cds pile-of-books

ตะเฆ่สัน

TAKHEISAN


Translator’s kitchen
วันหนึ่ง  เขาตื่นลืมตาขึ้นมาจากความฝันอันสับสน  รู้สึกอ่อน เพลียจากการพักผ่อนไม่เพียงพอ  เขาเดินโซเซไปชนกองหนังสือในห้องรับแขกที่ตั้งไว้สูงจนเป็นกำแพงกระดาษ  หนังสือเล่มใหญ่เกือบสิบเล่มหล่นลงมาทับเท้าทำเอาเขาร้องโอดโอย  แล้วเซไปเตะซีดีที่กองไว้อีกมุมห้องจนกระจัดกระจาย  ต้องเดินกะเผลก ๆ ผ่านห้องหับอันมัวซัวไปเข้าห้องน้ำล้างหน้าล้างตา One day, he woke up from a confused dream, feeling weak from not enough rest. Walking un­steadily he bumped into a pile of books in the living room so high it formed a wall of paper. More than half a dozen big tomes fell on his feet, making him cry out in pain. Then as he staggered he kicked a pile of CDs in a corner of the room, scattering them. He had to limp past a dim room to enter the bathroom to wash his face. เกือบสิบเล่ม: literally, ‘almost ten [books]’. Since in English you count in dozens rather than tens, ‘more than half a dozen’ seems to convey the right amount and sounds more natural.
พอมองภาพสะท้อนในกระจกวันนั้นเขาจึงตระหนักได้ว่าตนเองได้ล่วงเข้าสู่วัยกลางคนเสียแล้ว ร่างกายที่เคยแข็งแรงเริ่มอ่อนล้าง่ายดาย  ความกระตือรือร้นในชีวิตก็ลดน้อยถอยลง  การงานที่เคยถาโถมส่งผลให้รอยตีนกาเพิ่มจำนวนขึ้นหลายเส้น  แต่เรื่องสำคัญอีกเรื่องที่เขาก็ค้นพบก็คือ  พอใช้ชีวิตมาถึงวัยกลางคนแล้ว บ้านเขารกมาก Looking at the reflection in the mirror that day, he realised that he had entered middle-age. His formerly strong body was getting tired easily. His eagerness in life was on the wane. The work that had rushed in had resulted in expanding crow’s feet. But another important thing he was finding out was that having lived to middle age, his house was very messy. =

=

=

=

=

One ก็ too many?

ก็จะไม่รกได้อย่างไร ในเมื่อข้าวของที่เขาสะสมมาทั้งชีวิตมันมาเก็บอยู่ตามตู้ ตามชั้น ตามห้อง และตามซอกจนเต็มบ้านหลังเล็ก ๆ ของเขาไปหมด  ทั้งหนังสือและนิตยสารนับพัน ๆ เล่ม  ซีดีเพลง หนัง และเทปคาสเซตต์ก็นับเป็นพัน ๆ เหมือนกัน  ไหนจะมีคอมพิวเตอร์ ปรินเตอร์ โทรศัพท์มือถือ เครื่องเล่นซีดี และวิทยุเก่า ๆ ที่เขายังตัดใจทิ้งไม่ลง กีตาร์ 3 ตัว และของเล่นวัยเด็กบางชิ้นที่เขาไม่ได้เล่นอีกแล้ว  โต๊ะเก้าอี้ที่เคยเป็นตัวโปรดตั้งแต่สมัยวัยเรียน  ถ้วยรางวัลและประกาศนียบัตรต่าง ๆ นานาที่เคยได้รับ ของขวัญน่ารัก ๆ พวกตุ๊กตา นาฬิกาตั้งโต๊ะ กรอบรูป หรือแม้แต่โปสการ์ดหรือจดหมายที่มิตรสหายและอดีตคนรักเคยให้มา  สูจิบัตรงานละครเวที  งานนิทรรศการ  ศิลปะ  บัตรคอนเสิร์ตที่แสนประทับใจ หรือตั๋วหนังเรื่องโปรด  เขาก็ยังหาที่เก็บกองเอาไว้ในบ้านจนได้  ส่วนของชิ้นใหญ่ ๆ นั้นเขาเอาไปกองไว้รอบ ๆ ตัวบ้านก็มี How could it not be messy? The things he had accumulated all his life he kept in cup­boards, on shelves, in rooms and in cor- ners, to the point that his small house was full of them – thou­sands of books and magazines, CDs, video­tapes and tape- cassettes in their thou­sands too, not to mention compu­ters, printers, portable phones, the CD player and an old radio set he hadn’t had the heart to throw away, the three guitars and some toys of his childhood he no longer played with, the desk and chair he favoured from his schooldays, the sundry cups and diplomas he had been award­ed, lovely presents, dolls, the clock on the table, picture frames, or even the postcards and letters his friends and former lover had sent him, the pro­grammes of thea­tri­c­al per­form­ances and art festivals, fliers for con­certs that had impressed him the most and tickets of his favourite films – for all this he could still seek storage areas in the house; as for the bulky items, he piled them up around the house, outside ในเมื่อ = ‘given that’. This link with the rest of the sentence is not translated as it would make the phrasing of the first few lines awkward. More’s the pity, because this is a very good example of a one-paragraph-long sentence in Thai which ideally should not be split.In English, ‘around the house’ is ambiguous; hence the need to specify ‘outside’.
พอนึกได้ว่าบ้านรกขนาดนี้ ในวันนั้นเขาจึงตัดสินใจว่าจะกำจัดของเก่า ๆ เหล่านี้ออกไปจากบ้านเสียบ้าง  ว่าแล้วเขาก็เดินกะเผลก ๆ ไปรื้อ ๆ เล็ง ๆ ข้าวของในบ้าน กองหนังสือตรงนั้น กองซีดีตรงนี้ จะจัดการกับอะไรก่อนดีนะ Realising how messy his house was he decided that day to get rid of those old things, and thus limped about moving and assessing things in the house – this pile of books, that pile of CDs. Well, what should he get rid of first? นะ (‘well’ here) is one of those little interjections that are so important to provide tone to a sentence and should be translated in one way or another if at all possible.
ในวันแรก ๆ สิ่งที่เขาตัดใจทิ้งได้ก่อนก็คือพวกเครื่องใช้ไฟฟ้าและเครื่องอิเล็กทรอนิกส์เก่า ๆ พวกคอวพิวเตอร์ ปรินเตอร์ โทรศัพท์มือถือ นั่นแหละ ของพวกนี้จริง ๆ ก็เกือบจะถือว่าเป็นขยะอยู่แล้ว  บางชิ้นก็ไม่ได้เจ๊งแต่กลายเป็นของเก่าเพราะการที่เขาต้องวิ่งตามซื้อรุ่นใหม่ ๆ มาใช้  อย่างคอมพิวเตอร์พอใช้ไปสัก 3-4 ปีก็เชื่องช้ามากแล้ว  มือถือนี่สักปีเดียวก็ตกรุ่นได้ บางเครื่องใช้ไป 2 ปีนี่ดูเชยจนถือไปไหนก็รู้สึกอายก็เลยต้องซื้อรุ่นใหม่ ๆ ทั้งที่ของเก่าก็ยังใช้ได้อยู่  แต่ที่ยังเก็บของเก่าไว้นั้นก็เพราะหวังว่าจะเอาบางชิ้นไปซ่อมได้  บางชิ้นก็ตั้งใจว่าจะเอาไปบริจาค  แต่เขาก็ไม่มีเวลาจัดการเสียที  มาถึงวันนี้เขาเลยตัดสินใจโทรไปถามวัดชื่อดังย่านนนทบุรีเพราะได้ข่าวมานานแล้วว่าที่นี่เขารับของพวกนี้อยู่  รออยู่หลายวันทางวัดจึงส่งรถกระบะมารับของถึงบ้าน  นอกจากจะเอาเครื่องไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เก่า ๆ ไปแล้ว  คนจากวัดยังขอเฟอร์นิเจอร์และถ้วยชามเก่า ๆ ไปด้วย  เขาเลือกบางชิ้นให้คนจากวัดยกขึ้นรถกระบะไป  มีเฟอร์นิเจอร์เก่าอีก 2-3 ชิ้นที่เขาขอเก็บไว้ก่อน  ทั้งที่รู้ว่าวันหนึ่งก็ต้องทิ้งอยู่แล้ว  เพราะโต๊ะอ่านหนังสือและเก้าอี้ตัวเก่าพวกนี้เขาผูกพันกับมันจริง ๆ ถึงไม่ได้ใช้แล้วแต่ก็ยังแอบมีความฝันว่าสักวันจะเก็บไว้ให้ลูกได้ใช้ In the first days, the things he decided to throw away first were old electric and electron­ic appliances, computers, print­ers, portable phones. Those things actual­ly could almost be considered as garbage. Some were not broken but had become obsolete be­cause he had com­pulsively bought state-of-the-art models. For in­stance, compu­ters: after three or four years of use, they are very much slower. Port­able phones become obso­lete within a year. Some which you use for two years look passé and you feel ashamed going out with them, so you buy the latest model even though the old one is still working. But he still kept old models because he hoped to have some repaired; some he intended to donate but never had the time to see to it. So today he decided to call a well-known temple in Nonthaburi which he knew accepted donations of that kind. He had to wait several days before the temple sent a van to his house to pick up not just old elec­tric and elec­tronic appli­ances: the people from the temple asked for old furniture and old cups and crock­ery as well. He chose a few for them to take away in the van. A few pieces of furniture he ask- ed to keep first, even though he knew that one day he’d have to throw them away, be­cause that desk and that chair, he was really attached to them. Even those he didn’t use he still covertly entertained the dream of having his child use them.
หลังจากจัดการทิ้งเครื่องใช้และเฟอร์นิเจอร์เก่า ๆ ไปบ้างแล้ว บ้านของเขาก็มีมุมโล่ง ๆ เพิ่มขึ้นนิดหน่อย  แต่ก็ยังเป็นที่อยู่อาศัยซึ่งรกและมีข้าวของอัดแน่นอยู่ดี  เขามองไปที่ของเหล่านั้นแล้วเริ่มคิดใคร่ครวญ  จริง ๆ แล้วของจากวัยเยาว์จำพวกของเล่น หนังสือสมัยเด็ก ถ้วยรางวัลหรือของจุ๊ก ๆ จิ๊ก ๆ จากสมัยเป็นนักเรียนนี่เขาก็ไม่ได้ใช้แล้วแน่ ๆ ยิ่งเก็บไว้ก็มีแต่จะเก่ากร่อนลงไปตามเวลา นึกได้ดังนี้แล้วเขาก็รื้อกล่องที่เก็บของพวกนี้ออกมาคัดแยกของเป็นส่วน ๆ บางชิ้นเขาแวะเอาไปบริจาคให้สถานรับเลี้ยงเด็กกำพร้า  มีอยู่ 2-3 ชิ้นที่เขาขนเอาไปให้เพื่อนที่ชอบเล่นของเก่า  บางชิ้นเขาถ่ายรูปเก็บไว้แล้วค่อยเอาไปทิ้ง  แต่ก็มีหลายชิ้นที่เขาเลือกเอาไปทิ้งโดยไม่ได้ทำอะไรกับมันอีก After throwing away some of those old appliances and pieces of furniture, his house had some empty space but it was still a messy abode stuffed with things. He looked at those things and began to think in earnest. Actually those items from his youth – toys, children’s books, cups and other small trinkets from the time he was at school – for sure the longer he kept them the more they would wear away. At this point in his reflection, he took out the box in which they were kept and undertook to sort them out in piles. Some things he don­ated to a collection centre for orphan children; a few he took to friends who liked to play with old things; others he photographed and then threw away, but there were also many he chose to throw away without ado. In จำพวกของเล่น, จำพวก need not be translated; it’s simply a mark of plural.
ก่อนจะเอาไปทิ้ง  ในแวบหนึ่งเขานึกถึงเรื่องการเปิดท้ายขายของอยู่เหมือนกัน  ถ้าเป็นสมัยฟองสบู่แตกคงหาที่เปิดท้ายขายของได้ไม่ยาก  แต่ตอนนี้มันเลิกฮิตไปแล้ว  คิดขึ้นมาแล้วเขาก็ตัดใจทันที เพราะหากรอให้มีที่ไปขายของเก่า ๆ เหล่านี้อีกก็ไม่รู้ว่าเมื่อไรจะได้ขาย  ที่สำคัญคือไม่รู้ว่าจะขายได้สักกี่บาทกัน สู้ทิ้งไปเสียเลยน่าจะดีกว่า Before getting rid of them, he had the fleeting thought of setting up a garage sale. If it were during the ‘soap bubble burst’ period it wouldn’t have been diffi­cult to find a place where to sell old stuff, but now this was no longer in fashion. Having thought it over, he gave up the idea, be­cause if he waited until he found a place to sell those old things there was no saying when he would actually sell them, and more important, he didn’t know how much to sell them for. It’d be better to just throw them away. เปิดท้ายขายของ: a lovely expression; literally ‘open the back [of the car] to sell goods’ – hence, ‘a garage sale’.

สมัยฟองสบู่ (literally, ‘era of soap bubble’): another set phrase, referring to the severe economic crisis of the end of the 1990s.

On ‘more important’ vs. ‘more importantly’.

แต่จะให้ขนเอาไปทิ้งถังขยะเลยเขาก็ยังเสียดาย  ไอ้ของแบบนี้มันก็น่าจะมีคนอยากได้บ้างสิน่า เขานึกไปนึกมา ไม่รู้จะไปถามใคร ก็เลยยกของพวกนี้ไปวางกองทิ้งไว้ที่หน้าบ้านเสียเลย But he was still reluctant to carry those things to the bin. Things like these must be of need for some people, right? Thinking back and forth, he didn’t know whom to ask, so he took those things and piled them up in front of his house. สิน่า (‘right?’ here; ‘come on’, ‘come off it’, meaning ‘don’t you see?’ or ‘obviously’): another interjection that sets a particular tone.
ปรากฏว่าผ่านไปแค่วันเดียวของเหล่านี้ก็หายไป It turned out that within one day they were gone.
ไม่รู้ว่าเป็นฝีมือของเพื่อนบ้าน หรือคนเก็บของเก่าไปขาย หรือแค่คนที่เดินผ่านมา แต่ข้าวของเหล่านั้นก็หายไปหมดสิ้น He didn’t know if it was the doing of neigh­bours or of junk traders or just passersby, but those things disappear­ed to the last item.
กลับมามองบ้านของตัวเองอีกที  ข้าวของก็ยังไม่หายไปสักเท่าไร  แต่ความอยากที่จะเห็นบ้านของตัวเองโล่งโปร่งเริ่มก่อตัวขึ้นอย่างรุนแรงมากขึ้น ๆ ราวกับเพิ่งสำนึกได้ว่ามันเป็นสิ่งที่เขาควรทำให้ตัวเองมากตั้งนานแล้ว  คราวนี้เขามองไปที่กองซีดี เทปเพลง และหนังสือจำนวนมหาศาลที่เพียรสะสมมา ให้ตัดใจจากหนังสือนั้นยากกว่าตัดใจจากซีดีอยู่บ้าง เขาคิดว่าบทเพลงคือความบันเทิงแม้ว่าจะเคยเอาจริงเอาจังกับการหัดเล่นดนตรีอยู่หลายปี  แต่ถึงวันนี้มันก็เป็นเพียงสิ่งหย่อนใจของเขาเท่านั้น  มาถึงวัยนี้แล้วบางวันเขาแทบไม่ได้ฟังเพลงเลยด้วยซ้ำ  แต่หนังสือนั้นนอกจากจะเป็นสิ่งหย่อนใจแล้วยังเป็นเหมือนความรู้ที่เขาสะสมมาชั่วชีวิต  จะให้ทิ้งไปเลยก็นึกเสียดายอยู่ไม่น้อย He gave his house another look-over. Not that many things had gone, but the will to see his house unclut­tered began to grow more insis­tent, as if he had just thought it was what he should have done long ago. This time he looked at the piles of CDs and tape-cassettes and at the huge numb­ers of books that had accu­mu­lated, and found it more difficult to decide for those books than for the CDs. He thought that songs were entertain­ment. How­ever serious he had been in trying to listen to music for years, up to now they just meant re­lax­ation. These days there were entire days when he didn’t listen to any song actually, but books, besides offering relaxation, were like knowledge he had accumulated all his life. Thinking of throwing them away he found quite upsetting.
สำหรับการกำจัดเทปเพลง  ซีดี และหนังแผ่น เขาเริ่มต้นด้วยการป่าวประกาศให้เพื่อน ๆ ที่เคยบ้าฟังเพลงมาด้วยกันว่าอยากจะบริจาคแผ่นซีดี  มีใครอยากได้แผ่นก็ให้มาเอาไป  ปรากฏว่า มีเพื่อนเก่าโผล่มาเอาเพียงคนเดียว  เพื่อนที่เคยบ้าดนตรีคนอื่น ๆ หลายคนเลิกฟังเพลงไปแล้ว บางคนยังฟังเพลงอยู่แต่ก็ไม่ได้ตื่นเต้นกับการหามาสะสมเพิ่มเติมอีกเท่าไร  เขาจึงกำจัดซีดีออกจากบ้านตัวเองได้แค่นิดหน่อย  แต่เพื่อนเก่าที่แวะมาถึงบ้านแนะนำเขาว่ายังพอจะมีร้านรับซื้อซีดีมือสองอยู่ตามห้างสรรพสินค้าแถวชานเมือง  เขาเลยทยอยขนซีดีไปขายที่ร้านที่ว่า  จนพอได้พูดคุยกับเจ้าของร้าน  ในที่สุดวันหนึ่งเจ้าของร้านก็มาซื้อเหมาซีดีเก่า ๆ ไปจากบ้านเขาด้วยตัวเอง As for dealing with songs on tape and CDs and video tapes, he began by pro­claiming to his friends who were also crazy for songs that he wanted to donate CDs; whoever wanted any could come and take them away. As it was, of his old friends only one turned up. Several of his friends who used to be mad about music had given up listening to songs. Some still did but weren’t excited at the prospect of increasing their collection very much. So he managed to rid his house of only a few CDs. But that friend who had come to his house advised him that there were still shops buying second- hand CDs in suburban depart­ment stores. So he made trips carrying CDs to sell to those shops and talked to the shop owners, until one day a shop owner came and purchased all of his CDs and took them away. =

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

เจ้าของร้าน : The usual quandary: singular or plural? Context and common sense provide the answer: plural first, singular next.

มาถึงตรงนี้เขาเหลือแผ่นซีดีเพลงติดบ้านไว้เพียงไม่กี่แผ่น  พวกหนังแผ่นนั้นเขาขายจนหมดเพราะคิดว่ายังไงก็คงไม่ดูซ้ำอีกแล้ว  เขาอยากเลือกจดจำความรู้สึกหลังจากดูครั้งแรกเอาไว้มากกว่า  แต่สำหรับอัลบั้มเพลงที่เหลืออยู่เหล่านี้เป็นเพลงที่เขามั่นใจว่าจะหยิบมาเปิดฟังได้เรื่อย ๆ ไปจนแก่ชรา  เป็นเพลงที่เขามั่นใจแล้วว่าทั้งผูกพันและไม่มีวันเบื่อ  ซึ่งในชีวิตเราก็คงมีอยู่เพลงแบบนี้อยู่ไม่มากเท่าไร แม้ว่าจะเป็นคนที่เคยบ้าดนตรีสุด ๆ อย่างเขาก็ตาม เขาเริ่มคิดว่าการที่เคยดิ้นรนหาเพลงใหม่ ๆ มาฟังเรื่อย ๆ ก็เป็นแค่การตอบสนองความตื่นเต้นบางอย่าง  พอฟังเพลงมาก ๆ เข้ามันก็แทบไม่มีอะไรใหม่  เพลงยุคหนึ่งก็ทำเลียนแบบเพลงยุคก่อนหน้า  ไอ้เพลงที่คิดว่าเจ๋งมาก ๆ เขาก็ได้ฟังมาหมดแล้ว  เพลงแนวแจ็ซ แนวคลาสสิก แนวบลูส์  กระทั่งเพลงลูกทุ่งเก่า ๆ ที่ใครบอกว่าดีเขาก็มีหมด ซีดีหลายแผ่น เทปหลายตลับ กระทั่งหนังหลายเรื่องที่เขาซื้อตามคำชื่นชมอันเลิศลอยจากนักวิจารณ์  แต่พอฟังหรือดูเข้าจริง ๆ ก็ไม่ได้ชื่นชอบเท่าไร  ไอ้ที่เสพแล้วตื่นเต้นก็มีอยู่บ้าง  แต่พอความตื่นเต้นจางหายเขาก็ไม่ได้คิดจะอยากเปิดมันบ่อย ๆ อีกแล้ว ค้นหามาสะสมเสียมากมาย… ในชีวิตหนึ่งก็คงมีเพลงอยู่ไม่กี่เพลงและหนังไม่กี่เรื่องที่เราเรียกได้ว่าผูกพันและไม่มีวันเบื่อจริง ๆ At this point, he chose to keep only a few CDs in the house. As for the vid­eotapes he sold them all, as he thought that no matter what he wouldn’t watch them again. He preferred to remember what he had felt after seeing them the first time, whereas for the albums he kept, those were songs he was certain he’d listen to again and again until old age. They were songs he was certain he was attached to and would never be bored with, and in our lives there are few such songs, even for people like him who used to be totally crazy about music. He began to think that his con­stant struggle to find new songs to listen to had only been in response to agitation of some kind. After listening to many songs there was hardly any­thing new. The songs of one era imi­tated the songs of the preceding era. Those songs he thought were great he had listened to them all. Those jazz, classic, blues, even old folkloric songs every­body said were good, he had them all. Many CDs, many tape-cassettes, many video­tapes even, he had bought on the strength of enthu­siastic praise from critics but hadn’t quite liked them after viewing or listening to them. There were a few he had been excited after consuming them, but once the excitement had faded, he didn’t think he’d listen or view them again often, he had collected so many. In a lifespan there are only a few songs and only a few films one can call lifetime tokens one will never be bored with. See below.
สำหรับเครื่องดนตรีอย่างกีตาร์เก่า ๆ หรือคีย์บอร์ดตัวเล็ก ๆ ที่เขาเคยหัดเล่นอย่างเอาจริงเอาจัง  แต่ตอนนี้ไม่ได้แตะมาหลายปีแล้วนั้น  เขาใช้วิธีที่ง่ายที่สุดในการกำจัดอีกครั้ง คือเอาไปวางทิ้งไว้หน้าบ้าน As for the musical instruments such as the old guitars or the small keyboard which he had seriously endeav­our­ed to play but hadn’t touched in years, he used the easiest way to deal with them, which was to grab the lot and dump it in front of his house.
ผ่านไปแค่วันเดียวของเหล่านี้ก็หายไปเหมือนเดิม  คราวนี้เขาคิดเอาเองว่าคนที่เอาไปน่าจะได้ใช้ประ-โยชน์จากของเหล่านี้บ้าง  คงไม่ได้แค่เอาไปชั่งกิโลขายเท่านั้นหรอกน่า In a single day those things were gone too. This time he thought to himself that whoever took them would make some use of them, not just weigh them to sell by the kilo. =

=

=

=

หรอกน่า: lost in translation.

ตอนนี้ในบ้านดูโล่งขึ้นเยอะแล้ว  เขาไม่เดินเตะข้าวของให้ต้องเจ็บเท้าอีกแล้ว  แถมยังพอมีที่ว่างให้เขาค่อย ๆ จัดเป็นมุมนอนเล่นบ้าง 2-3 มุม  ไม่ได้นอนเหยียดแข้งขาตามห้องหับต่าง ๆ มานานแล้ว  เขายังคิดว่าจะเอาชุดโต๊ะอ่านหนังสือตัวเก่าจากวัยเยาว์ออกมาตั้งไว้สวย ๆ สักมุมหนึ่ง แต่พอเอามาตั้งจริง ๆ แล้วเขากลับรู้สึกว่ามันดูตลก ๆ สัดส่วนรูปทรงมันไม่เข้ากับอะไรสักอย่างทั้งที่มันก็เป็นโต๊ะตัวเดิมที่เขาเคยใช้ในตอนเด็ก ๆ และมันก็เป็นบ้านหลังเดิมที่เขาอยู่มาตั้งแต่เกิด…บาทีโต๊ะชุดนี้มันแค่ไม่เข้ากับความรู้สึกของเขาในวันนี้แล้วละมั้ง Now the inside of the house looked much roomier and he could walk without stumbling into things and hurting his feet. There was even enough space for him to arrange for lying down at ease in a couple of corners. He hadn’t stretched his legs in the various rooms in ages. He still thought he’d take the old desk from his youth and set it up prettily in one corner, but when he did, he had the feeling that it looked funny, its shape didn’t go with anything, even though it was the same desk he had used when he was a child and it was the same house where he had lived since he was born. Maybe this desk no longer agreed with his feelings.
ในที่สุดเขาก็ตัดสินใจว่าจะทิ้งโต๊ะเก้าอี้ตัวเก่าที่แสนจะผูกพัน  ก็มันเก่าเสียขนาดนี้แล้วแถมยังไม่รู้จะไปวางตรงไหนให้มันดูดีในความรู้สึกเขาได้อีก ที่เคยคิดว่าจะเก็บไว้ให้ลูกได้ใช้นี่เขาก็เริ่มยอมรับว่ามันอาจจะเป็นความเพ้อเจ้อเท่านั้น  มาถึงวันนี้เขายังไม่รู้เลยว่าจะได้มีลูกหรือเปล่าเอาเป็นว่าตอนนี้เมียก็ยังหาไม่ได้เลย  ไว้ถ้าจะมีลูกก็ค่อยซื้อของใหม่ให้ก็แล้วกัน In the end he decided to get rid of the desk and chair he was so fond of, given that they were so old anyway. Besides, he didn’t know where to put them to feel good about them any longer. The idea of keeping them for his child to use he began to accept as mere wishful thinking. Even now he didn’t know whether he would have a child or not. He hadn’t even found himself a wife yet. If he ever had a child, well then, he’d buy something new. =

=

=

=

=

=

=

ก็แล้วกัน is usually translated by ‘just [do it]’; here ‘well then’ improves a little on ‘he’d just buy something new’.

แต่ครั้นจะโทรเรียกคนที่วัดมาขนโต๊ะเก้าอี้ไปอีกทีเขาก็คงจะไม่อยากมา เพราะว่ามาขนของนิดเดียวก็ไม่คุ้มค่ารถ ในที่สุดเขาก็ตัดใจใช้วิธีเดิม คือลากไปวางไว้ทิ้งหน้าบ้าน But when he called for someone at the temple to come and pick up the desk and chair, they wouldn’t hear of it because coming and transporting only a few things wasn’t worth the outlay. Finally he decided to use the same method, that is, drag the set to the front of the house.
คราวนี้ต้องใช้เวลาหลายวันกว่าที่ชุดโต๊ะเก้าอี้จะหายไป  เขาคิดว่าคนที่เอาไปไม่น่าจะเป็นเพื่อนบ้านหรือคนขายของเก่า  แต่น่าจะเป็นรถขยะของเทศบาลมากกว่า  นึกแล้วก็เสียดายที่ของเก่าที่เคยผูกพันกันมาดูจะไม่มีประโยชน์อะไรกับใครเลย  เคยเติบโตเล่าเรียนอย่างตั้งอกตั้งใจมากับโต๊ะตัวนี้  วันนี้มันมีคุณค่าเหลือพอจะเป็นได้เพียงแค่ของเก่า ๆ อีก 2 ชิ้นที่เพิ่มเข้าไปในกองขยะขนาดมหึมาของเมืองใหญ่เมืองนี้เท่านั้นเอง This time it took several days before the desk and chair were gone. He thought that those who took them shouldn’t be neigh­bours or junk dealers but rather the muni­cipal collectors of household rubbish. Think­ing about it he was sorry that old things he was so attached to would be of no use to any­one at all. He had grown and studied with determination by that desk. Today the only value of this set was of two old things added to the mountain of refuse of this capital city.
มาถึงตรงนี้  เมื่อเขามองไปรอบ ๆ บ้านอีกครั้ง  รู้สึกว่าจะเหลือแต่ข้าวของที่จำเป็นเท่านั้นแล้ว  …ยก-เว้นก็แต่กองหนังสือจำนวนมหาศาลที่ยังกองอยู่ในหลาย ๆ ห้องเท่านั้น At this point, when he looked around the house once again, he felt that what was left was only the neces­sary things – except for the towering piles of books still cluttering various rooms. มาถึงตรงนี้: this is the second time we meet this expression; so we repeat the phrasing.
เพ่งมองดูหนังสืออันมากมายเหล่านั้นกองเกะกะอยู่ในบ้านหลังเก่าของตัวเองที่เริ่มจะโปร่งโล่งมากขึ้นแล้ว  ความปรารถนาอันแรงกล้าที่จะกำจัดมันทิ้งก็พลุ่งพล่านขึ้นมาทันที Surveying the numerous books form­ing untidy piles in his old house which looked increasingly vacant, he was sud­den­ly taken by the strong urge to get rid of them.
เขาใช้เวลาคัดเลือกหนังสืออยู่หลายวัน  แต่ก็เลือกทิ้งออกมาได้แค่ประมาณ 50 เล่มจากที่มีอยู่นับพัน  มองหนังสือดี ๆ ที่สะสมมาตลอดชีวิตแล้วก็นึกเสียดาย  หลายเล่มมีความหลังอยู่หลายเล่มเป็นแหล่งความรู้  ทั้งหนังสือประวัติศาสตร์ ปรัชญา หรือวิทยาศาสตร์ที่เขาเคยหามาอ่านอย่างกระหาย หลายเล่มเป็นหนังสือที่เปลี่ยนชีวิต  หลายเล่มเป็นหนังสือสวย ๆ ที่เขาซื้อมาเพราะอยากสะสม  สำหรับเขาแล้วหนังสือไม่เหมือนกับข้าวของเครื่องใช้อื่น ๆ มันไม่ใช่เพียงความบันเทิงหย่อนใจ  แต่ยังเป็นกองความคิดที่เขาสั่งสมมา  จะบอกว่าเป็นตัวแทนของตัวตนของเขาก็ว่าได้ Sorting out the books took him several days but he chose to discard only fifty volumes out of the thou­sands that there were. Looking at the good books he had collected all his life he felt sorry. Many of them had a past; many of them were founts of knowledge, history books, philos­ophy books or scientific books he had looked for and read with craving. Many were books that had changed his life; many were beautiful volumes he had bought to collect. For him, books were not the same as other things and items. They were not just entertainment but piles of thoughts he had accumu­lated. You could say they represent­ed his self. สะสม and สั่งสม are virtual synonyms: accumulate, build up, amass, stock up, save up, collect (บัญชีสะสม: savings account).
เหนื่อยหนักจากการจัดการกองหนังสือ  เขาเดินเข้าห้องน้ำล้างหน้าล้างตา มองหน้าที่เริ่มย่นของตัวเองในกระจกแล้วก็คิดขึ้นมาว่า  เอาวะ  ยังไงตัวของเขาก็คือตัวของเขา  มาถึงวัยนี้จะเปลี่ยนแปลงอะไรก็ยาก  จะเรียนรู้เรื่องใหม่ก็ไม่ง่าย  สิ่งที่ผ่านไปก็ผ่านไปแล้ว  วันใหม่ที่จะเริ่มต้นก็ไม่รู้ว่าจะมีเหลืออีกเท่าไร จะไปหวงห่วงอะไรกันนักหนา Exhausted by the sorting out of piles of books, he went to the bath­room to wash his face, looked in the mirror at his face which was beginning to wrinkle and then thought, So what? I am what I am. At this age it’d be difficult to change. Learning new things isn’t easy. What’s past is past. The new day that will begin, who knows how many of them are left? What’s the point of being so anxious? เอาวะ: ‘Okay’ is another possible translation.

What follows is a debatable ‘editorial’ decision: I’ve turned the indirect style requiring past tense (‘He was what he was…’) into a present tense reflection to lighten the paragraph and make it more vivid.

คิดได้ดังนี้เขาก็กลั้นใจกำจัดกองหนังสือที่ล้นบ้านอยู่อีกครั้ง  คราวนี้เขาใช้ทุกทางที่จะนึกออก เริ่มจากเรียกเพื่อน ๆ มาเลือกเอาไป เสร็จแล้วเอาบางเล่มที่น่าจะเป็นประโยชน์กับคนรุ่นหลังไปบริจาคให้ห้องสมุดของโรงเรียนใกล้บ้าน แล้วก็ยกนิตยสารเก่า ๆ และพ็อกเก็ตบุ๊กบางเล่มไปขายที่ร้านหนังสือมือสอง ไอ้ที่เขาไม่รับซื้อก็เอาไปขายชั่งกิโลเสียเลย Thinking thus, he forced himself to deal with the piles of books cluttering his house once again. This time he used every ways and means he could think of, start­ing with calling his friends to come and take their pick. After that, some books which should be of use to the new gen­erations he went to donate to the library of a school not far from home and then took old magazines and some paperbacks to sell to second-hand book- shops. Those they wouldn’t take he had weighed and sold by the kilo.
แต่มีหนังสือบางเล่มที่เขาจัดการไม่ถูก ไม่อยากทิ้ง ไม่อยากขายไม่รู้จะเอาไปให้ใครถึงจะเหมาะ แถมยังมีอาการเสียดาย  ตัดใจอย่างไรก็ไม่ขาด  แต่ก็รู้ว่าเก็บไว้ก็คงไม่ได้มีประโยชน์เท่าไร  เขาเลยใช้วิธีเดิม คือรวบรวมไปกองทิ้งไว้หน้าบ้าน But there were some books he didn’t know how to deal with. He didn’t want to throw them away, didn’t want to sell them, didn’t know whom to give them to. Besides, he was feeling sorry, couldn’t force himself, but knew that to keep them wasn’t of much use. So he used the same method as before, that is, made a pile of them in front of his house.
ผ่านไปไม่นานกองหนังสือนั้นก็หายไป  เขานึกเสียดายว่าคงมีคนขนไปขายชั่งกิโลเสียแล้ว แต่มองในแง่ดีอาจจะมีใครเก็บไปอ่านอย่างตั้งอกตั้งใจแล้วก็เป็นได้ เขาไม่มีทางรู้เลย แต่ก็ไม่เป็นไรอย่างน้อยก็มีคนจัดการมันแทนเขาไปแล้ว Before long that pile of books was gone. He felt sorry that they might have been taken to be sold as paper but, looking on the bright side, maybe some­one had taken them determined to read them and if that was the case, he had no way of knowing, but it didn’t matter. At least someone had dealt with them instead of him.
มาถึงตอนนี้  เครื่องมือหากินชิ้นสำคัญที่เขายังคลุกคลีด้วยมากที่สุดน่าจะเป็นคอมพิวเตอร์ โน๊ตบุ๊กที่เขาเหลือเอาไว้ใช้เพียงเครื่องเดียว  มันวางอยู่อย่างโดดเด่นแต่ก็โดดเดี่ยวบนโต๊ะทำงานที่สะอาดสะอ้าน ตู้ข้างโต๊ะมีกล่องใส่เครื่องเขียนกล่องเล็ก ๆ วางอยู่อย่างสงบเสงี่ยม ชั้นข้าง ๆ มีสมุดโน้ตเล่มเล็ก ๆ อีก 4-5 เล่ม ในตู้ยังเป็นที่จัดวางหนังสือที่เขาเหลือติดบ้านอยู่ไม่กี่สิบเล่ม ส่วนใหญ่เป็นหนังสือปรัชญาและศาสนาที่เขาคิดว่าได้อ่านอีกหลายรอบแน่ ๆ มีวรรณกรรมเรื่องโปรดที่เคยเปลี่ยนแปลงชีวิตวัยรุ่นของเขาเหลือเก็บไว้อีก 2-3 เล่ม ในลิ้นชักมีเพียงเอกสารสำคัญพวกสำเนาทะเบียนบ้านและโฉนดที่ดิน เขาประดับผนังห้องเก่า ๆ นั้นด้วยโปสเตอร์หนังเรื่องโปรดเรื่องเดียวที่เคยซื้อเก็บไว้นานแล้วแต่ไม่ได้เอามาใช้ประโยชน์เสียที  ตอนนี้เขายังแอบคิดว่าถ้ามองดูมันจนเบื่อแล้วเขาอาจจะเอาไปขายทิ้งก็เป็นได้  นอกจากเครื่องใช้พื้นฐานอย่างตู้เย็น  ตู้เสื้อผ้า หรือถ้วยจาน ชามนิดหน่อยแล้ว  บ้านเขาก็แทบไม่มีเครื่องใช้ไม้สอยอะไรอีกเลย  เขาแค่ตกแต่งรอบบ้านด้วยต้นไม้กระถางนิดหน่อย  ซึ่งถ้ามันโตขึ้นกว่านี้เขาคงต้องหาวิธีจัดการมันต่อไป  แต่จะให้ปลูกลงดินนั้นคงยากอยู่เพราะพื้นที่สวนเล็ก ๆ หน้าบ้านนั้นไม่ควรจะปลูกอะไรให้มันโตขึ้นมาบดบังตัวบ้านอีกแล้ว At this point, one important prof­es­sional implement he still handled con­sistently was the single notebook com­puter he had chosen to use. It was set prominently but forlornly on his im­maculate worktable. The low cup­board beside the table had a small box of writing implements displayed demure­ly. The side shelf had four or five small notebooks. In the cupboard were also the few dozen books he had decided to keep, mostly philosophy and religious books he thought he’d certainly read all over again several times. There were a few favourite literary works that had changed his life in his teens. In the drawer were just a few im­portant docu- ments, such as house regis­tration and land ownership certificate. He decorated the walls of that old room with posters of his all-time favourite film which he had bought long ago but had never put to good use. Now he told himself that he’d look at them until he was fed up and then he might sell them to get rid of them. Besides basic implements such as fridge, wardrobe and a few pieces of crockery, his house had almost no useful appliances any longer. He merely put a few potted plants around the house for decoration which, if they grew more than that, he might have to find a way to deal with, but planting them in the ground would be unwise, because the small garden plot in front of the house shouldn’t be planted with any­thing that would grow and obscure the house again. =

=

=

=

=

=

=

Here we go again! ไม่กี่สิบเล่ม: see first remark above.

ตอนนี้เขาใช้โทรศัพท์มือถือเครื่องเดียว…  ไม่ใช่ไอโฟนหรือบีบีรุ่นล่าสุด แต่เขาก็ไม่คิดจะซื้อเครื่องใหม่ในเร็ววัน Now he was using a single portable phone – no more iPhone or the latest BB, but he wasn’t thinking of buying a new phone anytime soon.
มองไปทั่วบ้าน  ความรู้สึกรกรุงรังหายไปแล้ว  เขาจะเลือกนั่ง ๆ นอน ๆ เหยียดแข้งขาตรงไหนก็ได้ทั้งนั้น…  จะวิ่งเล่นคนเดียวในบ้านก็ยังทำได้เลย  รู้สึกเหมือนตัวเองพร้อมจะรับสิ่งใหม่ ๆ เข้ามาในบ้านที่กำลังโปร่งโล่งสบาย แต่อีกใจหนึ่งก็ไม่อยากสะสมอะไรอีกแล้ว Looking around the house, the feeling of disorder was gone. He could sit, lie down or stretch his legs any­where he wished. He could even run around in it for fun. He felt ready to receive anything new in a house which was pleasantly spacious, but on the other hand he didn’t want to collect anything any longer.
=
คืนหนึ่ง เขาหลับลึกลงไปสู่ความฝันอันสับสน  ในฝันนั้นเขาเห็นตัวเองยังไม่เลิกทิ้งข้าวของในบ้าน  ไม่ว่าหนังสือที่เหลืออยู่  กระถางต้นไม้  โต๊ะ  ตู้  เตียง  เครื่องมือทำงานทั้งหลาย เขาก็ขนมันไปทิ้งจนหมด  เขาทยอยเอาไปกองทิ้งไว้หน้าบ้าน  แอบดูผู้คนมาหยิบไปคนละชิ้นสองชิ้น  ในที่สุดเขาก็เริ่มรื้อประตู  หน้าต่าง  ผ้าม่าน  แล้วก็ค่อย ๆ ทุบตัวบ้านทิ้ง เริ่มจากผนัง คาน เสา รื้อลึกไปถึงเสาเข็ม  บ้านทั้งหลังกลายเป็นเศษปูนเศษไม้  เขาขนออกไปกองที่หน้าบ้านแล้วมองดูผู้คนเข้ามาหยิบไปทีละชิ้นสองชิ้น  ในที่สุดบ้านเขาก็ไม่เหลืออะไรอีก  มีเพียงที่ดินว่างเปล่าเท่านั้น พอมาถึงตรงนี้แล้ว เขาก็เดินไปนั่งที่หน้าบ้านตัวเอง  นั่งนิ่ง ๆ อยู่อย่างนั้น  รอคอยอย่างเงียบสงบ เหมือนเป็นข้าวของอีกชิ้นที่ตัวเองเลือกทิ้ง One night he went to sleep and sank deep into a confused dream. In that dream, there he was: he had not finished throw­ing things out of his house, whether the books that remain­ed or the plants, the table, cup­board, bed, his various work implements. He gathered them up and threw them all away, making trips to pile them up in front of the house, discreetly watching the people who came to take them one or two items at a time. Finally he began to move doors, windows, curtains and gradually dis­mem­bered the house and threw it away, start­ing with partition walls, beams, pillars, digging deep to get rid of the piling. The whole house became a pile of refuse of concrete and wood. He took it all out and piled it in front of the house and then watched people coming and helping them­selves to this or that piece. Finally there was nothing left of his house, there was only the empty ground.  At that point he went and sat in front of his house, sat motion­less there like that, waiting quietly as if he was something he himself had decided to throw away.
เวลาผ่านไป  ผู้คนเดินผ่านไปมา  เพื่อนบ้าน  คนเก็บขยะ หรือกระทั่งคนที่เขาไม่เคยรู้จักกระทั่งเพื่อนพ้องมิตรสหาย ทุกคนเดินผ่านไปมา มีบ้างที่ให้ความสนใจเอ่ยปากทักทายสั้น ๆ แต่ก็ไม่มีใครเอาเขาไปไหนสักที เขาเฝ้ารออยู่อย่างเงียบงันกลางแสงแดดจัดจ้า สายฝนหนาวเหน็บ ผ่านกลางวันกลางคืนนับไม่ถ้วน  เขารู้สึกว่าตัวเองแก่ชราลงไปเรื่อย ๆ มองเห็นฝ่ามือตัวเองค่อย ๆ เหี่ยวย่น เส้นผมร่วงหล่นและเปลี่ยนเป็นสีขาว ผู้คนยังคงเดินผ่านไปมา แต่ไม่มีใครเอาเขาไปที่ไหนทิ้งให้เขานั่งอยู่หน้าพื้นที่ว่างเปล่าซึ่งเคยเป็นบ้านของตัวเองอยู่อย่างนั้น… Time passed. People walked past back and forth, neighbours, rubbish collectors or people he had never met, even his friends and comrades – every­one walked past. Some who were interested said a few words in greeting but no one would take him away. He waited stolidly under burning sunlight, under freezing rain, through days and nights innumerable. He felt himself getting older and older, saw the palms of his hands gradually wrinkle, his hair fall and turn white. People still walked past to and fro but there was no one to take him away, leaving him sitting in front of an empty piece of ground which used to be his house just like that… เพื่อนพ้องมิตรสหาย could also have been translated with the single word ‘friends’; it’s one of those old-fashioned expressions where words are strung together to give an impression of multitude.

Placing ‘innumerable’ after – rather than before – ‘days and nights’ makes the expression more emphatic by slightly upsetting the reading habit.

เขาตกใจตื่นขึ้นตอนเกือบหกโมงเช้า  พอรู้ว่าเป็นความฝันมั่วซั่วเลยหัวเราะหึ ๆ กับตัวเอง แล้วเขาก็รู้สึกปวดฉี่เลยลุกเดินงัวเงียไปเข้าห้องน้ำ  อาจเป็นเพราะช่วงวัยที่ทำให้ร่างกายอ่อนแอลงอาจเป็นความเครียดที่สะสมมาจากชีวิตอันถาโถม  ถึงนอนพักแล้วแข้งขาก็เลยยังอ่อนเปลี้ยทำให้เดินโซเซไปมา  ในที่สุดเขาก็สะดุดขาตัวเองล้มลงในห้องทำงาน มือไม้ป่ายปัดไปโดยเก้าอี้ ถลันไปชนโต๊ะ เขาโผไปหาโต๊ะทำงานเพราะกลัวอะไรจะไปโดนคอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก  แต่เพราะรีบเกินไปจึงเซไปชนตู้อีก กล่องเครื่องเขียนที่วางอยู่มุมตู้หล่นลงมาโดนเท้า He was startled awake at about six in the morning. As soon as he realised it was a sloppy dream, he laughed a throaty laugh at himself and then he felt the need to pee, so he got up and walked drowsily to the bath­room. Maybe because his age had weakened his body, may­be because of the tension that had accumu­lated in a demanding life, even though he had slept his legs were still weak and made him stagger about. Finally he tripped over some­thing in his work-room and, as he fell, his flailing hands knocked down the chair which collided with the table. He lunged at the worktable in fear of his notebook com­puter slipping off it, but because he rushed he swerved and hurt the cupboard again. The box of writing imple­ments in a corner of the cupboard fell on his feet.
เขาร้องโอดโอยออกมาเบา ๆ He uttered a low cry in pain.
หลังจากนั้น เขาก็เดินกะเผลก ๆ เข้าห้องน้ำไปล้างหน้าล้างตา After that, he limped to the bath­room to wash his face.
‘Khong’ in Chor Karrakeit 55, 2011
Takheisan
(‘Hip roof beam’)
is a pen name
of Vip Burapadecha,
currently managing editor
of Happening
Magazine
.
.

The good citizen – Dorkmai Sot

This short story, published shortly after the Second World War, is often anthologised as the best Dorkmai Sot wrote. Even though her description of countryside mores during the war is a bit wobbly at times, her alacrity and bonhomie are typical of the ‘queen of Thai romance’, whose most famous novel is ผู้ดี (Noblesse oblige), as are the often convoluted style and the implicit Buddhist message about the danger of interfering in other people’s lives. As we all know, the way to hell is paved with good intentions. MB

พลเมืองดี

The good citizen

rail1

cows-on-road1

ดอกไม้สด

DORKMAI SOT

TRANSLATOR’S KITCHEN
ขบวนรถไฟอันแน่นอัดไปด้วยคนโดยสารจนหาช่องว่างสำหรับเป็นทางเดินได้ยาก ออกจากสถานีหัวลำโพงเมื่อเวลา ๑๖.๐๐ นาฬิกา ได้แล่นเข้าชานชาลาสถานีอันตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแห่งหนึ่งในเวลา ๑๘.๕๕ นาฬิกา ผู้โดยสารซึ่งมีสถานีนี้เป็นจุดหมายปลายทาง ต่างพากันเบียดแทรกผู้โดยสารด้วยกันอย่างเร่งร้อน เพื่อพาของของตนเองลงจากรถ เพราะรถจะหยุดที่สถานีนี้ไม่เกิน ๒ นาที แล้วก็จะแล่นต่อไปสู่จุดหมายเบื้องหน้า ครั้นเมื่อพ้นจากรถมาได้แล้วต่างคนก็หายใจได้สะดวกขึ้น เพราะรู้สึกว่าตนพ้นจากความตายมาได้วันหนึ่ง ต่อจากนั้นผู้ที่มีครอบครัวหรือพวกพ้องมาคอยรับก็ตรงเข้าไปหา ทักทายกัน ให้ข่าวสดเรื่องสงครามแก่กัน แล้วผู้ที่มีบ้านพักอยู่บนฝั่งเดียวกับที่ตั้งแห่งสถานี ก็ใช้เท้าเป็นยานพาหนะไปสู่ที่พัก ฝ่ายผู้ที่มีที่พักอยู่ทางอีกฝั่งหนึ่งแห่งแม่น้ำก็พากันไปลงเรืออันจอดคอยรับอยู่ที่ท่า The train, so packed with passengers that it was difficult to make one’s way past them, had left the Hua Lamphong station at 16:00 hours and stopped at a station next to a river at 18:55. Those passengers who had reached their destination hurriedly made their way through the throng to take their belongings out, as the train would only stop for two minutes before proceeding to the next station. Once out of the carriages, they all could breathe more easily, as they felt they had escaped death for the day. Those who had relatives or friends waiting made straight for them, greeted them, exchanged the latest news about the war, and then those whose abode was on the same riverbank as the station would simply walk to it, while those who lived across the river went to take the boats that awaited them at the pier. This old-fashioned, or rather military, way of telling the time (sixteen hundred hours) is part of the charm of the piece and should be preserved, though the temptation, I suppose, would be to convert it to ‘4pm’.

ผู้โดยสารซึ่งมีสถานีนี้เป็นจุดหมายปลายทาง: translating this literally would sound awkward; hence, ‘who had reached’.

เวลาที่กล่าวนี้อยู่ในต้นเดือนกรกฎาคม แห่งพระพุทธศักราช ๒๔๘๘ เป็นเวลาที่ศึกยุโรปได้ถึงที่สุดลงแล้วโดยเด็ดขาด และฝ่ายสหประชาชาติกำลังเร่งมือทำการทำลายข้าศึกทางด้านเอเชียอย่างขนานใหญ่ ชาวพระนครที่อพยพไปอาศัยตามชนบททั้งใกล้และไกลย่อมรู้ถึงความคับขันแห่งสถานการณ์ในกรุงเทพฯ เป็นอันดี เหตุฉะนั้น การคอยเวลาที่รถหรือเรือจะพาบิดาสามีหรือบุตรกลับจากการปฏิบัติงานในหน้าที่ในพระนครมาส่งถึงชนบทที่อพยพมาอาศัยอยู่ จึงเป็นกิจวัตรที่บั่นทอนความสงบแห่งใจของผู้ที่เป็นมารดาเป็นภรรยาหรือเป็นบุตรอยู่ทุกวัน This was taking place in early January 1945, at a time when fighting in Europe had come to a complete stop and the Allies were busy destroying their enemies in Asia in a big way. Those city dwellers that had fled to the countryside both near and far were well aware of the critical situation prevailing in Bangkok. Therefore, waiting for the time when train or boat would bring fathers, husbands or sons back from performing their duties in the capital to the countryside where they had taken refuge was a ro­­­utine which affected the peace of mind of those who were mothers, wives or daughters every day. ‘The time referred to here was at the beginning of the month of January in the Buddhist year 2488 etc.’: such a literal translation would be totally indigestible in English. The art of translation consists in knowing when to stick to and when to depart from a word for word approach. As a rule of thumb, a literal translation almost always works – except when it doesn’t! There are quite a few cases in this story where the exception tends to prove the rule.
นายหมายเป็นชาวพระนครคนหนึ่งที่ได้พาครอบครัวอพยพมาอยู่ยังชนบทนอกมณฑลกรุงเทพฯ ชนบทนี้ถ้ากล่าวโดยระยะทางก็เป็นที่ที่ใกล้กับความเจริญของกรุงเทพฯ เป็นอย่างมาก แต่ถ้ากล่าวโดยความเป็นอยู่ของชาวถิ่น ก็ดูไกลจากความเป็นอยู่ของชาวกรุงอย่างน่าพิศวง อาศัยเหตุนี้เอง ถึงแม้นายหมายจะเบื่อหน่ายการเดินทาง ซึ่งมีทั้งการฝ่าอันตราย เพราะ “รถไฟคือความตาย” ตามโวหารของฝ่ายสหประชาชาติ และมีทั้งความลำบากตรากตรำ เพราะต้องตื่นแต่มืด รีบลงเรือจ้างมาคอยจับรถไฟแล้ว และยืนเบียดคนโดยสาร รวมเวลาทั้งไปและกลับเกือบตลอด ๔ ชั่วโมง ทั้งนี้โดยไม่คิดถึงวันที่รถไฟต้องจอดซุ่มอยู่ตามระหว่างทางเป็นชั่วโมงๆ เพราะมีภัยทางอากาศ ถึงแม้กระนั้นนายหมายก็จำเป็นต้องเดินทางไปและกลับทุกเช้าเย็น เพราะการไปทำงานเป็นความจำเป็นในการเลี้ยงชีพ ส่วนการกลับมายังชนบท เป็นความจำเป็นเกี่ยวกับความปลอดภัยของครอบครัว และเกี่ยวกับขวัญของภรรยาซึ่งกำลังมีครรภ์อยู่ด้วย Mr Mai was a city dweller who had taken his family to the countryside outside of the Bangkok adminis- trative area. That countryside in terms of distance was very close to the modernity of Bangkok, but in terms of living conditions of the locals it looked surprisingly remote from those of Bangkok denizens. Mr Mai was relying on this, even though he was bored with the travelling involved, which faced peril, as ‘Trains mean Death’ according to the Allies’ slogan, as well as hardship, because one had to wake before dawn to hurriedly catch a ferry to go and wait for the train and then stand in the press of travellers for nearly four hours* either way, not counting the days when the train must remain stationary somewhere along the line for hours on end because of danger from the sky. Nevertheless, it was necessary for Mr Mai to come and go every morning and evening, as he needed to work in town in order to earn a living. And going back to the country daily was necessary for the safety of his family and for the morale of his wife who was pregnant at the time. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
* This should read: ‘nearly three hours’ – see first sentence of the story.

เฉพาะวันนี้รถไฟได้พานายหมายมาถึงปลายทางตรงเวลา และดินฟ้าอากาศก็แจ่มใส ปราศจากพายุและฝนซึ่งเคยทำความเหน็ดเหนื่อยเปียกปอนให้แก่คนแจวเรือเกือบทุกๆ เย็นตลอด ๒-๓ สัปดาห์ที่แล้วมา แต่ทั้งนายหมายและนางสมจิตต่างได้ผจญกับความตื่นเต้นแล้วด้วยกันทั้งสองฝ่าย ตั้งแต่เมื่อตอนกลางวัน เพราะ “๔ เครื่องยนต์” ได้มาเร่ร่อนอยู่บนฟ้าทั่วมณฑลกรุงเทพฯ และมณฑลภาคกลาง “เห็นปล่อยอะไรลงมาไม่รู้ เป็นลูกยาวๆ เสียงดังโพล๊ะเบ้อเร่อ” สมจิตบอกแก่สามีของหล่อนในขณะที่นั่งมาด้วยกันในเรือจากสถานีไปสู่ที่พัก “ชาวบ้านวิ่งออกหลังทุ่งไปตามๆ กัน ฉันเองยังเกือบไปด้วย ดีแต่เป็นห่วงบ้าน กลัวว่ากลับมาจะไม่มีอะไรเหลือ” Today at least the train took Mr Mai to his destination on time and the weather was fine, devoid of any storm or rain as had exhausted and drenched the ferry’s oarsman almost every evening in the past couple of weeks. But Mr Mai and Mrs Somjit each had faced excitement on their own since the middle of the day because a ‘four-engined’ had roamed the sky all over Bangkok and the Central region. ‘I saw it drop I don’t know what, some huge long thing that made a big bang,’ Somjit told her husband as they sat in the boat from the station to their place of abode. ‘All the villagers ran out of their fields at the back. I almost rushed out as well, but I worried about the house. I was afraid there’d be nothing left when I returned.’
“ได้ยินทหารเขาคุยกันที่สถานีรังสิตว่า ทิ้งใบปลิว” นายหมายตอบภรรยา แล้วเล่าต่อไป “กรุงเทพฯ เตรียมพร้อม แต่ไม่มีหวอ เพราะเครื่องบินอยู่สูงมาก แล้วก็หันเครื่องเดียว รู้ได้ว่าไม่มีอะไรนอกจากใบปลิว” ‘I heard soldiers at the Rangsit station saying they were dropping tracts,’ Mr Mai answered his wife and then went on telling her, ‘Bangkok was ready, but there was no alert, because the aeroplane flew very high and they could see there was only one, so they knew it was nothing except tracts.’
“ใครเก็บมาได้บ้างหรือเปล่า” สมจิต ถาม ‘Did anybody keep any,’ Somjit asked.
“ยัง ต้องพรุ่งนี้ซิ” สามี ตอบ ‘Not yet, not before tomorrow,’ her husband answer- ed.
นายอิ่มคนแจวเรือจ้างเอ่ยขึ้นว่า  “เห็นที่ตลาดเขาว่ากันว่า ทิ้งระเบิดที่บางไทร Mr Im, the oarsman, said, ‘At the market they were saying there were bombs dropped at Bang Sai*.’ * Bang Sai is a district of Ayutthaya province; this suggests that the story is taking place in Lopburi, 150 km north of Bangkok.
“อะไรกัน!” นายหมายค้าน “ไปทิ้งทำไมกันที่บางไทร มีอะไร” ‘Poppycock,’ Mr Mai protested. ‘Why should they bomb Bang Sai? What is there to bomb?’
“คงจะเป็นอ้ายก้อนยาวนั่นเองแหละค่ะ เขาว่ามันเป็นอะไรคล้ายๆ กระบอกสำหรับใส่ใบปลิว” สมจิตออกความเห็น ‘It must have been those long tubes. They say they are quite like those cylinders you put tracts in,’ Somjit opined.
ที่พักของนายหมายและนางสมจิตเป็นเรือนฝากระดาน หลังคามุงจากขนาดของเรือนกล่าวตามภาษาของชาวถิ่นว่า ๔ ห้อง ระหว่างห้องที่ ๓ กับห้องที่ ๔ มีฝาประจันห้องกั้น จึงเป็นห้องใหญ่อันมีฝา ๔ ด้าน มีหน้าต่าง ประตูครบตามความหมายว่าห้องของชาวกรุงห้องหนึ่ง ส่วนที่เหลือมีฝาเพียง ๓ ด้าน ด้านเหนือติดต่อกับห้องใหญ่ โดยประตูระหว่างฝาประจันห้อง ด้านหลังมีหน้าต่างหนึ่งหน้าต่าง ด้านใต้ก็เช่นเดียวกัน ส่วนด้านหน้าเปิดโล่งติดต่อกับเฉลียงซึ่งมีขนาดยาว ๔ ห้อง ขนานไปกับห้องที่มีฝากั้นนั้น Mr Mai and Mrs Somjit’s abode was a thatched wooden structure locally des­ig­nated as a ‘four-room house’ in size. Be­tween the third and fourth rooms there was only a partition, so it was one big room with walls on four sides, a window and a door per ‘room’ as understood by Bangkok people. As for the other two rooms, they had only three walls; facing north a door opened into the big room. The back wall had one window, the southern wall also. As for the front, it gave straight onto a porch which ran the length of the four rooms. This description of the house puzzled the translator and a dozen learned Thai friends until his foreign editor, from the evidence provided in the English version, came up with a plausible arrangement of the various rooms, doors and windows – and adjusted the text accordingly (see below)!
ด้านหน้าแห่งเฉลียงนี้ติดต่อกับนอกชาน ซึ่งยาวเท่ากับเฉลียง และต่ำกว่าพื้นเฉลียงประมาณครึ่งศอก ด้านข้างแห่งนอกชานทั้งด้านเหนือและด้านใต้เปิดโล่ง ไม่มีเครื่องกั้นและเครื่องกำบัง ด้านหน้าก็เช่นเดียวกัน บันไดไม้ประมาณ ๖ ศอกเศษ ตั้งพิงอยู่กับพื้นนอกชานนี้เป็นที่เดินหรือจะกล่าวให้ตรงทีเดียว เป็นที่ไต่จากเรือนลงสู่พื้นดิน The front of the porch looked onto the house platform which was as long as the porch, but lower by about half a cubit. The northern and southern sides of the platform had nothing to conceal it or fence it in; neither did the front side. Wooden stairs a good six cubit high linked the platform to the ground. ‘A good six cubit’ = approximately three metres, which is inordinately high for a Thai house platform.
บนท้ายนอกชานด้านใต้ มีครั้วน้อยพื้นฟาก ฝาฟาก หลังคาจากกว้างยาวประมาณ ๔ ศอก มีช่องประตูพอดี ขนาดตัวคนเข้าออกได้ และมีบานประตูเพียงบานเดียวทำด้วยฟากเช่นเดียวกับฝา สำหรับปิดกันสุนัขมิให้เข้าลักของในครัว สำหรับสัตว์อื่นที่มีขนาดตัวเล็กกว่าสุนัข หรือสำหรับคนซึ่งมีมือผลักหรือดึงบานประตูให้แยกจากกรอบได้ ประตูนี้ย่อมไม่มีความหมายอย่างใดเลย At the far end of the platform on the southern side there was a small kitchen with thatched flooring, walls and roof, of about four cubits by four, with a doorframe just large enough for someone to enter or exit, and there was only one door, also made of thatch, kept closed to prevent dogs from raiding the kitchen. For animals smaller than dogs or people with hands to push or pull it open, that door had no meaning whatever. .
Map of the house (© Gabrièle Kilian)
เมื่อเรือจ้างแจวมาถึงสะพานอันประกอบด้วยเสาไม้กระบอก ๖-๗ ลำและไม้กระดานปุปะ ๑ แผ่น เด็กชายอายุ ๔ ขวบกว่าๆ ซึ่งเป็นบุตรของนายหมายและนางสมจิตก็วิ่งออกมาเต้นอยู่ตามริมนอกชานด้านหน้าเรือน อันเป็นที่มองเห็นเรือได้แต่ไกล ทำให้นางสมจิตร้องเอะอะด้วยความหวาดเสียว และทำให้นายหมายต้องโดดจากหัวเรือขึ้นบนสะพาน ทั้งที่เรือยังมีทันเข้าเทียบท่าจากสะพานนายหมายก้าว ๒-๓ ทีก็ถึงบันไดเรือน เขาเอ็ดพลางโบกมือพลาง ให้ลูกถอยหลังเข้าข้างใน แล้วตัวเองก็รีบปีนบันได ๕ ขั้นขึ้นบนเรือน The ferry reached the footbridge made of six or seven round pillars topped by a single patched-up plank. A boy just over four, who was the couple’s son, ran forward, prancing along the edge of the platform at the front of the house, from which the ferry could be seen from afar, which had Mrs Somjit shouting in alarm and Mr Mai jumping off the boat onto the footbridge even before the boat had properly come alongside it. Mr Mai in a few steps reached the house stairs. He yelled as he waved to his child to move back, and then he rushed up the five stairs to the house.
เมื่อหายตกใจแล้ว สมจิตตะโกนขึ้นไปยังสามีว่า  “ตาอิ่มแกถามว่า พรุ่งนี้จะให้แกมารับไหม” When she was over her fright, Somjit shouted at her husband, ‘Old Im is asking if he must come and fetch us tomorrow.’ ตา: usually ‘maternal grandfather’; in familiar terms, any old man.
“รับไปไหนกัน” นายหมายย้อนถาม ‘Where to,’ Mr Mai asked back.
“ก็สมว่าจะไปช่วยแม่แย้มบวชลูกชายไม่ใช่หรือ” ‘Didn’t I tell you I’d go and help Mother Yaem with her son’s ordination?’
“อ้อ ก็จิตว่ายังไงล่ะ” ‘Oh … Well then, what do you say?’
“ฉันยังไม่แน่ อย่าเอาฉันเป็นเกณฑ์เลยน่ะ แล้วแต่สมเถอะ ถ้าสมจะไปแน่ ก็สั่งให้แกมา” ‘I’m not sure yet. Never mind me. You decide. If you want to go, then I’ll tell him to come round.’
“ฉันตั้งใจไว้ว่าจะลงเรือไปกับพวกเจ้าของงานเขาทีเดียว แต่ถ้าเผื่อจิตไปด้วย มันอาจจะไม่สะดวกเพราะเรือมันคงแน่น แล้วอาจจะต้องตากแดด” ‘I meant to take the boat along with the people organising the ceremony actually, but if you come too, it might be uncomfortable, because the boat will be packed and we might have to stay in the sun.’
“ตกลงว่ายังไงกัน” น้ำเสียงของสมจิตแสดงความรำคาญเล็กน้อย ซึ่งนายหมายรู้สึกในทันที เพราะตั้งแต่อพยพมานี้ สมจิตออกจะกลายเป็นคนขี้รำคาญมากอยู่สักหน่อย เขารีบตอบไปว่า “จิตสั่งแกก็แล้วกัน ยังไงก็ยังงั้น” แล้วก็ก้มลงจับมือลูก จูงไปนั่งที่ริมระเบียง ‘So, what is it to be?’ Somjit’s tone hinted at irritation, which Mr Mai perceived at once because, since she had taken refuge here, his wife often sounded on edge. He hastened to answer, ‘Tell him to come, and that’s that,’ then he bent over, took his son by the hand and led him to sit down by the edge of the porch.
เขาก้มลงแก้เชือกผูกรองเท้า ลูกชายตรงเข้าช่วยแก้ นายหมายก็วางมือให้ลูกชายทำ ตามองไปทางเบื้องหน้าพลางนึกถึงงบประมาณค่าไม้ไผ่ หรือค่าแผงที่จะใช้เป็นรั้วหรือฝากั้นริมนอกชานพอกันมิให้ตัวเล็กลอดได้ เขากับภรรยาได้ปรารภกันถึงเรื่องนี้มาหลายครั้งแล้ว แต่เมื่อนึกถึงจำนวนเงินที่จะต้องจ่ายในการนี้ ก็ทำให้เกิดความลังเลขึ้นทุกคราว นอกจากความกระเหม็ดกระแหม่ด้วยความจำเป็น เพราะรายได้ประจำเดือนไม่พอกับรายจ่าย จนเป็นเหตุให้เขากลายเป็น “ผู้ค้าของเก่า” คือขายอาภรณ์และเครื่องเรือนของตัวเองเพื่อได้เงินมาช่วยในการเลี้ยงชีพ ทั้งนายหมายและสมจิตมีความหวังว่าตนเองจะได้อพยพกลับไปอยู่ในพระนครในเร็ววัน ดังนั้นประโยชน์ที่จะได้จากลูกกรงหรือฝาก็จะไม่คุ้มกับเงินที่เสียไป เขาคิดเช่นนี้มาตั้งแต่แรกที่อพยพมาถึง และเมื่ออาทิตย์ก่อนก็ยังคิดอยู่เช่นนั้น แต่ในครู่ที่แล้วมาความเสียวไส้ที่เห็นลูกชายเต้นอยู่ริมนอกชาน ทำให้เขาต้องคิดเรื่องแผงเรื่องลูกกรงขึ้นมาอีกครั้ง He bent down to unlace his shoes. His son undertook to help him. Mr Mai let him do so, his eyes staring ahead as he thought of the cost of bamboo or of the plaited screen he would use to erect a fence or partition around the platform to prevent the little one from falling off. He and his wife had talked about that many times already, but the thought of the amount of money that would need to be spent in the venture had made him hesitate every time. Besides the need to be thrifty because his salary wasn’t enough for current expenses, which had forced him to be a ‘seller of old things’, that is selling apparels and household implements from his own house to generate enough money to make ends meet, both Mr Mai and Somjit had the hope of returning to the capital in the near future, so the relevance of a fence or handrail might not justify the outlay. He had thought like this since they first took refuge here and last week was still thinking like that, but a moment ago the scare he felt at seeing his son prancing at the edge of the platform got him thinking again about a screen or balustrade.
นอกจากเรื่องเครื่องกั้นรอบนอกชาน ยังมีเรื่องห้องน้ำอีกเรื่องหนึ่งซึ่งนายหมายกับสมจิตได้ปรารภกันว่า ควรจะทำขึ้นหรือไม่ตั้งแต่วันแรกที่มาถึง และจนบัดนี้ก็ยังตกลงกันไม่ได้ ในชนบทนี้ บ้านทุกบ้านย่อมปลูกอยู่ในระหว่างที่ใกล้ริมฝั่งน้ำอันใหญ่ยาว และไหลขึ้นไหลลงโดยแรง กับป่าละเมาะอันติดต่อกับทุ่งอันกว้าง กิจวัตรใดที่ชาวกรุงจำเป็นต้องกระทำในที่เฉพาะอันมิดชิด ชาวถิ่นนี้ย่อมกระทำได้ตามริมฝั่งแม่น้ำหรือตามป่าละเมาะหรือตามทุ่งนา เหตุฉะนั้นห้องน้ำจึงเป็นสิ่งที่เกินความต้องการของชาวถิ่นนี้ ทั้งเป็นสิ่งที่ชาวถิ่นนี้กล่าวว่า เขาไม่ชอบใช้หรือใช้ไม่เป็นทีเดียว Besides the matter of a fence around the platform, there was also that of the bathroom: Mr Mai and Somjit had talked of the need to build one since they first took refuge here and still couldn’t agree about it. In these parts all the houses were built between the river, which was wide and long and whose waters were swift, and the groves adjoining the expanse of fields. The business that city dwellers had to perform in specific confined places the locals performed by the riverside or in the bushes or in the fields, thus a bathroom was more than they required, and furthermore they claimed they didn’t like it or wouldn’t know how to use it.
เมื่อนายหมายผลัดเครื่องแต่งกายแบบตรวจราชการออกแล้ว เขานุ่งผ้าอาบ มีผ้าเช็ดตัวห้อยบ่า ใส่“เกี๊ยะ” ปากคาบบุหรี่ อุ้มลูกชายลงจากเรือนไปยังสะพานเพื่อจะอาบน้ำ ส่วนสมจิตสวนทางขึ้นไปบนเรือน แล้วก็ตรงเข้าครัวจัดแจงยกอาหารออกมาตั้งที่ระเบียง แล้วก็นั่งคอยเพื่อให้สามีและบุตรมารับประทานพร้อมกัน ระหว่างนี้นายคล้อยเจ้าของเรือนที่สมจิตเช่าอยู่ก็ขึ้นบันไดมา มีร่างกายสะอาดสีหน้าชื่นบาน เพราะได้อาบน้ำเสร็จมาใหม่ๆ นั่งลงบนนอกชานดูดบุหรี่ใบจากที่คาบอยู่และอัดควันเสียงดังซี๊ดยาว แล้วถามขึ้นด้วยเสียงของผู้ที่คุ้นเคยกับเจ้าของบ้านเป็นอย่างดี“ยังไม่ได้กินข้าวอีกหรือ ผมเสร็จไปนานแล้ว” When Mr Mai had taken off his civil servant uniform, he tied a length of cloth round his waist, slipped a towel over his shoulder, his feet into wooden sandals and a cigarette between his lips, took his son in his arms and went out of the house to the footbridge in order to take a bath. Somjit passed them on her way to the house and then went straight to the kitchen to prepare a food tray which she took to the platform where she sat waiting for her husband and son to come back and eat together. Meanwhile, Mr Khloi, the owner of the house Somjit rented*, came up the front stairs. He had a clean body and a beaming face because he had just bathed. He sat down on the platform, puffing away at the banana- leaf cigarette in his mouth and noisily expelling a long trail of smoke, and then asked in the voice of someone familiar with the lady of the house, ‘Haven’t you eaten yet? I’ve long done so.’ .

Note how ‘slipped’ conveniently stands for three verbs, นุ่งมี and ใส่.The next sentence, about Somjit, is quite a feat in exposition.

.

.

.

.

.

.

.

.

* In middle to upper class Thai families, it’s often the wife who runs the family budget and puts down her name for such things as rentals.

“ไม่ได้ไปกินเลี้ยงกับเขาที่ข้างบ้านหรอกหรือ” สมจิตย้อนถาม “เสียงโขลกอะไรกันลั่นไปตั้งแต่บ่าย” ‘Aren’t you eating with the others at your neighbour’s party,’ Somjit asked. ‘There’s been pounding going on since early afternoon.’
“ที่บ้านยายแย้มน่ะหรือ เห็นถ้าจะโขลกขนมจีน ผมไม่ได้ไปหรอก ที่บ้านเขาไปช่วย ผมไปดูนาเพิ่งกลับ พรุ่งนี้จะไปช่วยเขา” ‘At Old Yaem’s house, you mean? I think they’re making rice-flour noodles. I haven’t been there. My wife has. I went to look at the rice field and have just come back. I’ll go there tomorrow.’ ยาย: same remark as above: usually ‘maternal grandmother’ but familiarly any old woman.
“พรุ่งนี้คุณหมายว่าจะไปช่วยเขาตอนบวชเหมือนกัน” สมจิตบอก “แต่ตัวฉันเองยังไม่แน่ ถ้าแม่เพิ่มจะไปฉันก็ไปไม่ได้ เพราะน้าอุ่นแกไม่กล้าอยู่บ้านคนเดียว แกกลัว” My husband says he’ll go there tomorrow too to help with the ordination,’ Somjit told him. ‘But today, for me I don’t know yet. If Young Pherm goes, I can’t go, be- cause Auntie Un won’t dare to stay home alone, she’s afraid.’ Somjit gives her husband face by calling him คุณหมาย (Khun Mai), but that wouldn’t go down well in English. Hence ‘my husband’.
“แม่เพิ่ม” ที่สมจิตกล่าวนี้ คือน้องภรรยาของนายคล้อยซึ่งได้มาเป็นผู้ตักน้ำ และช่วยในงานเบ็ดเตล็ดบางอย่างของนายหมายและนางสมจิต ตั้งแต่แรกที่ครอบครัวนี้มาเช่าบ้านนายคล้ายอยู่ ส่วน “น้าอุ่น” เป็นญาติห่างๆ ของมารดาของสมจิต เป็นคหบดีผู้มีทั้งสามีและบุตร รวมทั้งเคหสถานอันเป็นหลักแหล่งอยู่ในกรุงเทพฯ แต่จำเป็นต้องทิ้งครอบครัวอพยพมาอยู่กับสมจิตในถิ่นนี้ เพราะเสียงสัญญาณภัยทางอากาศทำให้มืออ่อนถึงกับลูกหลานต้องอุ้มเข้าหลุมหลบภัยทุกคราว The ‘Young Pherm’ Somjit men- tioned was Mr Khloi’s wife’s younger sister who had come to help Mr Mai and Mrs Somjit with water supply and other minor tasks from the moment their family rented the house. As for ‘Auntie Un’, she was a distant relative of Somjit’s mother, who had husband and son, as well as a permanent abode in Bangkok, but who had been forced to leave her family to take refuge with Somjit here because the sirens warning of aircraft raids made her shake so much she had to be carried into the air raid shelter every time.
นายคล้อยตอบคำของสมจิตว่า “กลัวอะไร กลางวันแสกๆ ใครมันจะกล้ามาทำอะไรได้” Mr Khloi answered Somjit’s words with ‘What is she afraid of? In broad daylight, who’d dare to do anything?’
“ก็นายคล้อยกับคนที่นี่เองแหละทำให้แกกลัว วันสองวันมีเรื่องปล้นเรื่องจี้มาเล่าเสียทีหนึ่งเสมอ อย่าว่าแต่น้าอุ่นเลย ฉันเองเวลามีอ้ายตุ๊กๆ ใครๆ วิ่งออกหลังทุ่งกันหมดก็ชักใจเสียเหมือนกัน กลางวันหรือกลางคืนถ้าเราอยู่คนเดียวก็ไม่น่าไว้ใจทั้งนั้นแหละ” ‘It’s you and the people here that scare her. Every other day there’s news of robberies. It isn’t just Auntie Un. I myself, whenever there are three- wheelers or people all running out at the back of the fields, I’m alarmed as well. Be it in the daytime or at night, staying alone you can’t be confident at all.’
“เมื่อกลางวันนี้มีตุ๊กๆ หรือเปล่า ผมอยู่นาไม่ได้ยิน เห็นแต่เครื่องบิน…” ‘Were there three-wheelers this noon or not? I didn’t see any. I only saw a plane…’
“ที่นี่ก็ไม่มีใครได้ยินเสียงกลองเสียงระฆัง เสียงเอะอะที่บ้านแม่แย้มคงกลบเสียงหมด แต่ถึงอย่างไรก็มีคนจัดแจงวิ่งออกหลังทุ่งกันแล้วละ ฉันเองก็เกือบไป ดีแต่เป็นห่วงของ” ‘Here nobody hears drums or bells. The din at Mother Yaem’s house covers everything. But for all that there were people getting ready to run out back of the fields. I almost rushed out too, but I worried about our things.’
“ทางนี้ไม่มีใครบังอาจมาขโมย” นายคล้อยพูดพลางหัวเราะอย่างมั่นใจ “แล้วคุณแกมีของดี คนที่นี่กลัวปืนทั้งนั้น รู้ว่าที่ไหนมีปืนก็ไม่อาจ” ‘Over here nobody would come and steal,’ Mr Khloi said, laughing confidently. ‘And then your man has a deterrent. Everybody here is scared of guns. They know that wherever there are guns they’d better desist.’
ขณะนั้นเองนางอุ่นก็โผล่ออกมาจากครัว เดินพลางเช็ดมือพลางและกล่าวกับนายคล้อยว่า “เวลาพ่อสมเขาอยู่…พ่อหมายน่ะ ไอ้ฉันก็เรียกเขาผิดทุกที เวลาพ่อหมายเขาอยู่ ฉันก็ไม่กลัว ฉันกลัวเวลาเขาไม่อยู่ต่างหาก” Right then, Auntie Un came out of the kitchen, drying her hands as she walked, and told Mr Khloi, ‘When Young Som is here … uh, Young Mai – oh, I get his name wrong every time. When Young Mai is here, I’m not afraid. It’s when he’s not here that I am.’
“ถึงไม่อยู่ก็ไม่เห็นน่ากลัว ผมบอกแล้วแถวนี้ไม่มีใครบังอาจมาทำไม” ‘Even when he’s not here, there’s nothing to fear, I say. I told you already: around here nobody would dare to do anything.’
“เอาอีกละ” นางอุ่นทำเสียงเอ็ดเล็กน้อย “ว่าไม่มีใครกล้า แล้วทำไมพอค่ำลงต้องบังคับให้ปิดหน้าต่างจนหมดสิ้น จนนอนในห้องไม่ได้ ร้อนจะตับแตกตาย พอถึงเวลายังงี้ละก็ว่าไม่น่ากลัว” ‘Here we go again.’ Mrs Un’s tone of voice was a little shrill. ‘You say nobody would dare. Then why is it that at nightfall we must close all the windows so that we can’t sleep, it’s so hot inside we could die. And at a time like this you say there’s nothing to fear.’
นายคล้อยหัวเราะแหะๆ แล้วก็นิ่งอยู่ แกเป็นผู้ที่ไม่เคยกับการโต้แย้งในเรื่องใดๆ ถึงแม้จะมีเหตุมีผลอยู่ในใจอย่างแจ่มแจ้ง ก็หาสามารถแสดงออกเป็นคำพูดให้ผู้อื่นเข้าใจได้ด้วยไม่ Mr Khloi ah-ah’d and then was silent. He was someone who wasn’t used to arguing about anything. Even though he had clear reasons in mind, he was incapable of translating them into words for other people to understand.
นางสมจิตซึ่งเข้าใจเหตุผลของนายคล้อยดีอยู่ จึงอธิบายแทน “ลุงคล้อยแกกลัวเรื่องย่องเบาลักเล็กลักน้อย แกกลัวว่าเวลาเราหลับกันหมด นักเลงย่องเบามันจะปีนหน้าต่างสอยเอาเสื้อผ้าหรือล้วงเอาอะไรไปได้ แต่เรื่องปล้นเรื่องขโมยกันอย่างจริงๆ จังๆ แกไม่กลัว เพราะบ้านเรามีปืน” Mrs Somjit, who understood him well, thus explained instead: ‘Uncle Khloi is afraid of petty larceny. He’s afraid that when we are all asleep, small-time burglars will climb the windows to pilfer our clothes or whatever they can take away, but being robbed in a big way, he isn’t afraid of that, because we have a gun in the house.’
แล้วสมจิตถือโอกาสที่จะแสดงเหตุผลให้ญาติของตนคลายความขลาดลงบ้าง หล่อนพูดสืบไปว่า “ที่จริงบ้านเราก็อยู่กลาง พวกบ้านข้างบ้านหลังก็รู้จักกันดีทุกคน แล้วเวลากลางคืนพวกผู้ชายต้องตื่นบ่อยๆ ลงไปดูวัวใช่ไหมลุงคล้อย” And then Somjit took the op- portunity to reason with her relative to lower her apprehension. She went on saying, ‘Actually our house is in the middle. We know everyone in the neighbouring houses, on the sides and at the back. And at night the men must wake up often to go and check on their cattle – isn’t that so, Uncle Khloi?’
“ผมน่ะนอนอยู่กับวัวเลย” นายคล้อยรับรองด้วยเสียงแจ่มใส แกรู้สึกพอใจที่สมจิตได้โต้ตอบนางอุ่นแทนตัวแก “บ้านนายปิ๋วเขาก็นอนอยู่ติดๆ กับวัวเหมือนกัน ยิ่งบ้านยายแย้ม ยายแก่แกเก่ง ไม่ค่อยหลับนอน ได้ยินเสียงตำหมากกิ๋งๆ ทุกคืน” ‘I actually sleep with my cows,’ Mr Khloi stated in a clear voice. He was glad that Somjit had answered Mrs Un in his stead. ‘At Mr Piu’s, they sleep close to their cows too. And even more so at Granny Yaem’s. The old woman is smart, she doesn’t quite sleep. You can hear her pounding betel every night.’
ระหว่างนี้มีเสียงเฮฮามาจากหน้าบ้าน เมื่อฝ่ายที่สนทนากันอยู่บนเรือนเหลียวไปดู ก็ปรากฏว่าเป็นเสียงของนายหมายกับชายหญิงชาวถิ่น ๒-๓ คน โต้ตอบกันด้วยเรื่องขบขันอย่างใดอย่างหนึ่ง นายคล้อยผู้ซึ่งมองเห็นเขาเหล่านั้นได้ถนัด หัวเราะขึ้นอย่างชอบอกชอบใจ แล้วหันมาบอกแก่สมจิตว่า “ไอ้พวกที่บนเรือนยายแย้มเอาเหล้าไปเลี้ยงคุณหมายถึงท่าน้ำ” At this point there were raised voices at the front of the house. When those who were conversing on the platform turned to have a look it turned out it was Mr Mai and a few local women chattering over some funny story. Mr Khloi, who could see those people clearly, laughed in sympathy and then turned round to tell Somjit, ‘Them ladies at Granny Yaem’s house have pursued Mr Mai to the pier to offer him a drink.’
สมจิตยิ้มน้อยๆ และไม่ตอบว่ากระไร ความชอบพอกันระหว่างสามีของหล่อนกับชาวบ้านเป็นสิ่งที่พอใจหล่อนอยู่บ้าน เพราะเป็นเหตุที่ช่วยให้หล่อนได้รับความอุ่นใจ และความสะดวกหลายอย่างหลายประการ อุ่นใจเพราะเขาเหล่านั้นคอยรับรองจะป้องกันมิให้คนพาลหรือนักเลวย่องเบามารบกวนหล่อนได้ และสะดวกเพราะเขาเหล่านั้นย่อมช่วยเหลือหล่อนด้วยแรงของเขา หรือด้วยสิ่งของที่เขามีโดยไม่เรียกร้องสิ่งหนึ่งสิ่งใดเป็นเครื่องตอบแทน หน่อไม้ น้ำเต้า ถั่วเขียว มันเทศ ฟืน เป็นสิ่งที่สมจิตมักไม่ค่อยต้องซื้อ และบางคราวแม้แต่ข้าวสารเป็นกระบุง หล่อนก็เคยได้รับโดยไม่ต้องเสียสิ่งใดเป็นค่าแลกเปลี่ยน แต่ก็มีบางวันบางเวลาที่สมจิตรู้สึกว่านายหมายสนิทชิดเชื้อกับชาวถิ่นมากเกินไป ความรู้สึกเช่นนี้มักจะเกิดในเวลาที่ชายชาวถิ่นหลายคนขึ้นมานั่งเป็นกลุ่มอยู่บนเรือนที่หล่อนอยู่เป็นชั่วโมงๆ ทุกคนสวมกางเกงอันชำรุดจนน่าเสียวไส้ และร่างกายท่อนบนก็เปลือยเปล่า มองเห็นผิวหนังดำเป็นมัน และนายหมายก็นั่งหัวเราะเฮฮาอยู่กับเขาได้โดยไม่นึกถึงว่าภรรยาหรือ “น้าอุ่น” อาจจะหนวกหูและเกิดความรำคาญ Somjit smiled a little and didn’t answer. The mutual liking between her husband and the locals was something that pleased her to some extent, because it helped her receive warmth and comfort of many kinds – warmth because the locals guaranteed that no troublemaker or burglar would disturb her, and comfort through the various things they had which they provided without asking for anything in return: bamboo shoots, bottle gourds, mung beans, potatoes, firewood were things Somjit seldom had to purchase and at times she even received basketfuls of rice without having to give up anything in exchange. But there were days when Somjit felt that her husband was too familiar with the locals. This feeling would arise when many local men came and sat in a group for hours in the house where she was, all of them wearing trousers so worn out it was alarming and their chests bare, exposing dark oily skins, and Mr Mai sat laughing boisterously without thinking that his wife and Auntie Un might be deafened and irritated.
วันรุ่งขึ้นเป็นวันอาทิตย์ราวๆ ๐๗.๐๐ นาฬิกา สมจิตซักผ้าอยู่ที่สะพานน้ำ นางอุ่นทำกับข้าวอยู่ในครัว ส่วนนายหมายนั่งดูให้ลูกชายรับประทานอาหารพลางทำความสะอาดให้ห่อเทียนไข ๒ ห่อ และไม้ขีด ๓ กลัก ซึ่งเขาเตรียมจะนำไปถวายพระบวชใหม่ในวันนี้ The next day was a Sunday. Around 7:00 hours, Somjit sat washing clothes at the footbridge, Mrs Un was cooking in the kitchen. As for Mr Mai he sat watching his son eating while cleaning two sets of tallow candles and three match- boxes which he was getting ready to offer the new monk today.
ที่บ้านนางแย้มอยู่เคียงกับบ้านนางเพิ่ม แต่ล้ำเข้ามาจากฝั่งน้ำ กำลังมีเสียงโหวกเหวกปนกับเสียงเฮฮา เรือบรรทุกแตรวงที่จะบรรเลงประกอบการบวชนาคกำลังมาถึงสะพานหน้าบ้านนางเพิ่ม เป็นการจำเป็นที่คณะดนตรีจะต้องขนเครื่องของเขาขึ้นที่สะพานนี้เพื่อมิต้องย่ำน้ำโคลนตามชายฝั่งก่อนที่จะไปถึงเรือนที่มีงาน แต่เนื่องจากสะพานนี้มิได้สร้างแบบถาวร และไม้กระดานที่ทำพื้นก็ผุมาก จะแบกกลองและแตรขนาดใหญ่ข้ามได้ด้วยยาก เจ้าของบ้านทั้งสองบ้านจึงช่วยหามแผ่นกระดานมาซ้อนและต่อให้กว้างขึ้น เมื่อเสร็จแล้วคณะแตรวงแต่ละคนล้วนสวมเครื่องแต่งกายสะสวยเต็มที่ กางเกงขายาว เสื้อเชิ้ตหรือเสื้อชั้นใน บางคนถึงกับมีเนคไทผูกคอ ต่างก็ขนเครื่องประจำมือของตนขึ้นจากเรือ ยูฟอเนียม บาริทอนคอร์เนตปี่ ๑ เบสกลองแกร็ก กลองมาลิกัน เรียงเป็นแถวขึ้นมาบนสะพาน คนปี่เล็กกับคนฉาบกำลังจะก้าวตามขึ้นมา ก็พอดีมีเสียงดัง กร๊อบ โครม ซ่า แล้วก็มีเสียงอุทานเสียงฮา ดังลั่นขึ้นทันที เมื่อคนกลองมาลิกันถอนแขนขึ้นจากโคลนแล้วคว้าเอาปลาติดมือชูขึ้นมาด้วยตัวหนึ่ง และกลองมาลิกันลอยตุ๊บป่องไปชนกับคนแตรเบสซึ่งยืนแช่โคลนอยู่ครึ่งตัว บุตรชายนายหมายผละจากชามข้าววิ่งตังๆ ไปยืนพิงโอ่งที่ตั้งอยู่นอกชาน ไม่ฟังเสียงบิดาที่ร้องห้าม เมื่อนายหมายวิ่งตามไปถึงตัวลูก ก็มองเห็นภาพสะพานหักและคนแช่น้ำ ก็อดหัวเราะไม่ได้ Mrs Yaem’s house adjoined Mrs Pherm’s house but was entered by boat from the waterside. There was boisterous shouting going on. The boat transporting the orchestra that was to perform at the ordination ceremony was arriving at the footbridge in front of Mrs Pherm’s house. The musicians had to carry their instruments up to this footbridge to avoid treading the muddy water of the riverside before reaching the house where the party was, but given that this footbridge had not been built to last and its floorboards were very rotted, it was precarious to get the drums and the bigger instruments, which they had to carry on their backs, across it. The owners of the two houses thus brought in additional planks to firm up and enlarge the footbridge. When this was done, the members of the orchestra each put on their finest clothes, trousers, shirts or undershirts. Some even wore ties. Each took his usual instrument from the boat – euphonium, baritone, cornet, first oboe, base snare drum, Mulligan Guard drum – and lined up on the footbridge. The small-oboe player and the cymbals man were about to follow when there was a crack, a crash and a splash, followed by resounding cheers and jeers when the Mulligan drum player pulled his arm out of the water and brandished a fish he had caught, while the Mulligan drum bobbing away collided with the behind of the base horn player who stood half immersed in mud. Mr Mai’s son deserted his plate of rice to dash over and stand by the big water jar which had been set up on the platform, not listening to his father’s shouted interdiction. When Mr Mai came running to his son and saw the scene of broken footbridge and soaked people, he couldn’t help laughin .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

กลองแกร็ก or กลองแต๊ก? I assume this is a snare drum, but don’t take my word for it..

กลองมาลิกัน: Mulligan Guard drum

หลังจากเหตุการณ์นั้นแล้ว สะพานก็เป็นสิ่งไม่จำเป็นต่อไป คนที่เปียกแล้วก็พากันท่องน้ำย่ำโคลนผ่านไปยังบ้านที่มีงาน เสียงถามหาผ้าขาวม้ากันโหวกเหวก สลับกับเสียงโจษจันเรื่องสภาพของสะพาน สักครู่ใหญ่ก็สงบลง ครั้นแล้วก็มีเสียงแตรเสียงฉาบ เสียงกลองดังขึ้นเป็นเพลง โดยนักดนตรีที่นุ่งผ้าขาวม้าสวมเสื้อแบะคอบ้าง นุ่งกางเกงชั้นในบ้าง สวมเสื้อเชิ้ตบ้าง กางเกงขายาวถกขาขึ้นเหนือเข่าบ้าง ต่อจากนั้นมิช้า ตามทางเดินหน้าบ้าน ข้างบ้านหลังบ้านทุกๆ บ้านใกล้บ้านที่มีงานก็มีคนย่อยกันมาเป็นแถว แถวละ ๔ คน ๕ คน ๖ คน ล้วนแต่บ่ายหน้าไปตามทางที่มีเสียงดนตรี แล้วในที่สุดก็ไปยืนออกันอยู่บนทางเดินข้างบ้าน และหน้าบ้านที่มีงาน เมื่อสมจิตกลับขึ้นมาบนเรือนและกำลังขึงราวตากผ้า ก็ถูกบุตรชายวิ่งมากอดขารบเร้าให้พาไป “ดูแตร” ฝ่ายมารดากำลังมีความรู้สึกตรงกันข้ามกับบุตร คือ หนวกหูเสียงกลองซึ่งดังสนั่นหวั่นไหว จึงตวาดบุตรชายด้วยเสียงอันดังว่า “ยุ่ง หนวกหูจะตายอยู่แล้ว After that event, the footbridge became something unnecessary. Those who were drenched trod across water and mud past the house where the party was held. There were loud requests for loincloths mixed with comments about the state of the footbridge. A long while later they quietened down. And then bugles and cymbals came into play, drums started to beat a tune, their players wearing loincloths and open-necked shirts for some, knotted underwear for others, or else long shirts, or trousers folded up to above the knee. Not long after that, along the paths at the front, alongside and behind all the houses close to the partying house there came rows of people, four, five or six abreast, all headed to where the music issued from, and finally they stood clustered on the paths alongside and in front of the festive house. As Somjit, who had gone back to her house, was setting up the clothes line, her son rushed to her, enfolded her legs in his arms and pressed her to take him ‘to see the horns’. The mother was feeling the opposite of the son, which was that she was deafened by the din of the drums, so she berated him in a loud voice, exclaiming, ‘Stop pestering me! This racket’s mad- dening enough as it is. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

In the Thai text, the repetition of บ้าน (house) sounds like a drum roll-call. In English, repetition tends to be tedious, and I’ve studiously avoided repeating the compound: บ้านที่มีงาน is translated now as ‘the partying house’ and now as ‘the festive house’.

“ยุ่ง หนวกหูจะตายอยู่แล้ว”: the expressions demand recreation to fit what an English mother would tell her son in such a context.

นายหมายเรียกลูกชายจะให้รับประทานอาหารต่อ แต่ไม่สำเร็จเพราะเด็กกำลังตื่นเต้นด้วยเสียงต่างๆ และด้วยผู้คนที่ขวักไขว่อยู่เบื้องหน้า เพื่อจะตัดความรำคาญของภรรยา นายหมายจึงออกไปที่นอกชาน ตรวจดูหมู่คนจนพบหน้าผู้ที่รู้จัก แล้วก็พยักเรียกให้เข้ามาใกล้ Mr Mai called his son to have him finish eating but he didn’t succeed, because the child was excited by the multifarious noise and by the throng milling around before him. To cut short his wife’s irritation, Mr Mai went out on the platform, surveyed the crowd until he saw a face he knew and then gestured for her to come closer.
“ฝากเจ้านี่ไปด้วยคนเถอะ” นายหมายกล่าว อีกฝ่ายหนึ่งเป็นหญิงสาว รูปร่างหน้าตาไม่ขี้ริ้ว และได้รับเชื้อความเจริญของหญิงชาวกรุงไว้แล้วทางเส้นผมอันหยิกเป็นลอน พยักยิ้มกับเด็กชายมาแต่ไกล และเมื่อมาถึงริมเรือนแล้วก็กล่าวแก่เด็กว่า
“มาซิจ๊ะ พ่อแดง”
‘Take care of the little fellow for me, will you,’ Mr Mai said to the young woman, who was far from ugly and who had caught the city dwellers’ development virus in the curliness of her hair. She nodded, and smiled to the child from afar, and when she reached the side of the platform told him, ‘Come along, young Daeng.’
สมจิตหน้าบึ้งจัดขึ้นทันที หล่อนเคยเห็นหญิงนี้มาก่อนแล้ว โดยไม่มีความเอาใจใส่นึกชอบหรือนึกชัง แต่เฉพาะวันนี้ บางทีจะเป็นด้วยหล่อนกำลังร้อนและเมื่อย เพราะได้นั่งก้มหลังซักผ้าอยู่หลายสิบนาที ให้นึกหมั่นไส้หน้าที่ยิ้มแย้มกับสามีและบุตรของหล่อนยิ่งนัก ประกอบทั้งคำว่า “แดง” เป็นคำที่หล่อนเกลียดในเมื่อมีผู้นำมาใช้เรียกเป็นนามแห่งบุตรของหล่อนด้วย พอหญิงนั้นอุ้มพ่อหนูพ้นไป สมจิตก็บ่นว่า  “สมน่ะ ว่าจะหาชื่อให้ลูกก็ไม่เห็นหาให้สักที ใครๆ ก็เรียกพ่อแดงๆ รำคาญจะตาย” Somjit’s face turned sulky at once. She had seen that woman before without paying attention to her, whether positive or negative, but today, perhaps because she was feeling hot and stiff all over after washing clothes for quite some time, she felt a strong distaste for the smiling fresh face, for her husband and for her son, including the fact that ‘daeng’ (red) was a word she hated when it was used to call her son. When the woman had left with the child in her arms, Somjit complained, ‘I say, Som’, you said you’d find a name for our son and have never done so, so they all call him Young Daeng, it’s so annoying.’
นายหมายก็เกิดรำคาญภรรยาขึ้นเหมือนกัน ที่เกิดจะพื้นเสียขึ้นในทันทีทันใดนั้น เขาจึงตอบด้วยเสียงค่อนข้างแข็ง “แล้วมันเป็นอะไรไปล่ะ แดงหรือเขียว หรือขาว มันก็เป็นลูกของเราอยู่นั่นเอง” Mr Mai grew annoyed with his wife similarly for her sudden bad mood, so he answered in a rather harsh voice, ‘And then what? Red or Green or White, he’s still our child.’
“งั้นก็เรียกอ้ายหมาเสียก็แล้วกัน” สมจิตตอบแล้วค้อนให้ด้วยความเคือง ‘Then call him “that damn dog” and be done with it,’ Somjit answered, shooting him a dirty look in annoyance.
จากคำตอบของภรรยา นายหมายนึกขึ้นได้ว่าคำทั้ง ๓ ที่เขากล่าวนั้น ล้วนแล้วแต่ชาวถิ่นนี้ใช้เรียกสุนัขที่เขาเลี้ยงไว้ประจำบ้านทุกบ้านก็อดยิ้มไม่ได้ แล้วนายหมายจึงตอบว่า “ก็จิตอยากทำปทานุกรมของฉันหายเสียทำไมล่ะ ฉันไม่รู้จะเอาอะไรมาตั้งชื่อมัน ก็ต้องปล่อยให้มันเป็นอ้ายหนูแดงอยู่ยังงั้นน่ะซี” From his wife’s answer, Mr Mai realised that the three names he had mentioned were all what the local people called their dogs, which all households kept, so he couldn’t help smiling before he answered, ‘Well, if you hadn’t got rid of my lexicon … I don’t know what to use to come up with a name, so we just have to let him be called “Little Daeng”.’
แต่ก็อีกน่ะแหละที่คำพูดของนายหมายเผอิญถูกจุดที่สำคัญที่เขากับภรรยาเคยขัดใจกันมาแล้ว คือข้อที่สมจิตได้ทำหนังสือดีๆ ของนายหมายหายไปหลายเล่ม ในคราวที่รื้อของขนจากบ้านเก่า อันอยู่ใกล้จุดยุทธศาสตร์ไปเที่ยวฝากไว้ตามวัดหรือบ้านญาติที่สมจิตคะเนว่าเป็นที่ปลอดภัย เหตุฉะนั้นน้ำเสียงของสมจิตจึงมีความน้อยใจระคนด้วยเมื่อหล่อนตอบว่า “ไอ้ความผิดนั้นน่ะ ต้องตกอยู่ที่ฉันวันยังค่ำแหละ เพราะคนเรามันคอยแต่จะขัดกันเสียเรื่อย ที่จริงชื่อหนูแดงน่ะ เจ้าคุณธรรมฯ ท่านให้มาตั้ง ๓-๔ ชื่อ…” But then again, Mr Mai’s answer raised an important point of contention between him and his wife, the fact that Somjit had made several of Mr Mai’s good books disap- pear when they had moved their belongings from the old house which stood close to strategic points by confiding them to temples or to relatives whose houses she had deemed in safe areas. For this reason, Somjit’s voice was mixed with resentment when she answered, ‘You keep bringing up that mistake because you’re intent on finding fault with me. Actually, His Reverend offered us three or four names for him…’
“แต่เราก็จำเป็นต้องใช้นามานุกรมสำหรับเทียบว่ามันจะถูกตามรัฐนิยมหรือไม่ถูก พราะท่านให้ชื่อมาท่านก็ว่าเป็นมงคลแก่เด็ก ทีนี้พอชื่อเข้าแล้ว ถ้าเผื่อมันไม่เป็นมงคลแก่พ่อแม่ของเด็กเธอจะว่ายังไง” ‘But we must use the dictionary of proper names to make sure the name is in conformity with the State Con- vention. The names the monk provided he said were propitious to the child, but then if it turns out that they are not propitious to his parents, what will you say?’
“บ้า!” สมจิตกล่าวเสียงดังขึ้นด้วยความโกรธ และความโกรธนี้มีสาเหตุเก่าแก่เป็นเชื้อสายอยู่ด้วย คือสาเหตุที่นายหมายต้องตัดคำต้นแห่งชื่อของเขามาเติมให้เป็นคำต้นแห่งชื่อภรรยา เพื่อว่าทั้งสองจะได้มีชื่ออันถูกต้องด้วยกัน “รัฐนิยมบ้าบอของสมน่ะ รัฐบาลนี้เขาเลิกกันหมดแล้ว” ‘What rubbish,’ Somjit exclaimed angrily, and her anger too was generated by an old virus, which was that Mr Mai had had to cut off the first syllable of his name and add it as first syllable to his wife’s name for both names to be politically correct.* ‘That State Convention of yours, this government has cancelled it entirely.’ .

.

.

.

* A reference to one of the twelve ‘cultural mandates’ decreed by Field Marshal Plaek Phibunsongkhram between 1938 and 1944 in the name of nation-building for a country, Siam, henceforth rebaptised Thailand.

“เชื่อเถอะ” นายหมายสวนออกไปทันที “รัฐบาลเก่าน่ะใคร รัฐบาลใหม่น่ะใคร แรกๆ มาเป็นรัฐบาลก็ทุกคนแหละ ทำท่าทางจะมีความคิดความเห็นเป็นธรรมดาเหมือนอย่างเราๆ พอนานเข้าๆ ชักเพลิน ใครจะรู้ว่าจะไม่เกิดนิยมอะไรแปลกขึ้นมาอีก” ‘Believe me,’ Mr Mai interjected at once. ‘This government, that government: who are they? At first, when they are in power, they all claim they think normally like the rest of us, but after a while if they take a liking to it, who says there won’t be some new weird convention of this or that?’
คราวนี้นายหมายทำให้สมจิตจำนนต่อถ้อยคำของเขาได้ และเมื่อเห็นหล่อนอ้ำอึ้งอยู่ เขาก็รีบหนีเข้าห้องไปเสียโดยเร็ว This time, Somjit had to give in to her husband’s wisdom and when he saw her stuck for words, Mr Mai promptly left the scene and went indoors. รีบหนีเข้าห้องไปเสียโดยเร็ว is redundant rather than humorous: try to รีบโดยช้า (hurry slowly).
ครั้นสายจัดตะวันสูงขึ้น ตามทางเดินหาที่ร่มได้ยาก หญิงสาวชนบทก็พาพ่อแดงกลับมาส่ง พร้อมกับบอกข่าวว่าเจ้านาคกำลังจะออกจากบ้านไปวัด นายหมายก็จัดแจงแต่งตัวจะไปบ้านเจ้าของงาน สมจิตเปลี่ยนเสื้อกางเกงลูกชายให้สวยขึ้น เพื่อจะมอบให้ไปกับบิดา เรือแจวขนาดใหญ่กำลังเข้ามาเทียบท่า มีผู้ลงไปยืนห่มสะพาน เพื่อให้แน่ใจว่าจะทนน้ำหนักขบวนเจ้านาคได้ คนแตรจัดแจงขนเครื่องกลับไปลงเรือเดิมของเขา บางคนเดินบนสะพาน บางคนเดินบุกน้ำเพราะไม่ไว้ใจว่าจะไม่ตกสะพานเป็นครั้งที่สอง พอนั่งลงในเรือเรียบร้อยก็บรรเลงเพลงซึ่งมีเสียงแตรเบ๊สและเสียงกลองมาลิกันดังสนั่นหวั่นไหวกว่าเสียงอื่น นางเพิ่มซึ่งได้ละหน้าที่ตักน้ำตอนเช้าวันนี้โดยไม่นึกจะบอกให้แม่บ้านรู้ล่วงหน้า กระวีกระวาดขึ้นมาบนเรือนแล้วร้องเร่งด้วยเสียงอันดัง
“ไปกันหรือยังคะ น้าแย้มแกให้มาบอกคุณว่าจะไปไม่เห็นไป”
When the sun was high in late morning, finding shade along the paths was difficult. The young country woman brought Young Daeng back, together with the news that the novice was about to leave the house for the temple. Mr Mai made himself ready to go to the partying house. Somjit changed her son to finer clothes to have him ac- company his father. A big rowing boat was coming alongside the pier. People came out and stood jumping up and down on the footbridge to make sure that it would with- stand the weight of the procession. The orchestra prepared to take their instruments back to the boat they had come with. Some of the players walked on the foot- bridge, others waded through the water because they weren’t sure they wouldn’t fall from the footbridge a second time. As soon as they were properly seated in the boat, they performed a number in which the base horn’s blare and Mulligan drum’s beat were louder than all the rest. Mrs Pherm, who had taken leave of her duties that morning without thinking of informing the lady of the house beforehand, went up to the house in a flurry and, almost shouting, pressed, ‘Are we going yet? Aunt Yaem told me to tell you she has yet to see you come as you said you would.’ A general note about sounds: in Thai the use of เสียง (sound, noise, voice) is compulsory; not so in English, where a great variety of verbs and nouns are available to translate accurately the sounds made according to the context provided in Thai. Here, เสียงแตรเบ๊สและเสียงกลองมาลิกันดังสนั่นหวั่นไหวกว่าเสียงอื่น (the sound of the base horn and the sound of the Mulligan drum were more resounding than all the other sounds) becomes ‘the base horn’s blare and Mulligan drum’s beat were louder than all the rest’.
“ไปซี” นายหมายรีบตอบ “ก็ไม่รู้จะออกเรือกี่โมงแน่นี่นา แล้วของเลี้ยงพระว่ายังไง จะเลยเอาไปเดี๋ยวนี้หรือจะมีใครกลับมารับได้อีก” ‘Of course we are,’ Mr Mai hastened to answer. ‘But I don’t know what time the boat will leave. Then what about the offerings to the monks? Shall we take them along now or will there be someone to come and fetch them later?’
“ของยังไม่เสร็จ” เสียงนางอุ่นตะโกนออกมาจากในครัว “ก็ว่าเลี้ยงเพลนี่ ยำนี่ยำไว้นานไม่กินก็เซ็งหมด ไม่มีรสชาติกัน” ‘They aren’t ready yet,’ Mrs Un’s voice shouted from the kitchen. ‘It’s for the eleven o’clock meal, right? If they were ready now only to be eaten much later, they’d be ruined, totally tasteless.’ เพล is the second and most important meal of the day for monks, traditionally eaten at 11am (or at any rate before midday).
เป็นประเพณีของชาวชนบทนี้ เมื่อบ้านใดจะทำบุญเลี้ยงพระที่บ้านหรือที่วัดก็ตาม ก็บอกไปยังเพื่อนบ้านที่ชอบพอกัน ฝ่ายผู้ที่รับการบอกเล่าก็จัดอาหาร จะเป็นข้าวหม้อหนึ่ง แกงหม้อหนึ่ง หรือของคาวสิ่งหนึ่งของหวานสิ่งหนึ่งแล้วแต่ศรัทธา นำไปใส่สำรับพระรวมกับสิ่งของของเจ้าของงาน This was a local custom. When a household earned merit by treating monks to a meal either in the house or at the temple, they told neighbours they got along with, who in turn prepared food, either a bowl of rice and a plate of curry or one type of savoury and one type of sweet, depending on faith, which would be added to the hosts’ offerings on the monks’ collective trays.
มีการโต้ตอบกันระหว่างนายหมาย นางสมจิต นางอุ่น และนางเพิ่มถึงวิธีที่จะนำกับข้าวสิ่งหนึ่งของหวานสิ่งหนึ่งของนายหมายไปให้ถึงวัดให้ใกล้กับเวลาที่พระจะลงมือฉัน เพื่อให้ต้องกับความประสงค์ของนางอุ่น เป็นครู่ใหญ่จึงสงบลงได้ โดยนางเพิ่มรับรองอย่างมั่นคงว่าตนจะเป็นผู้คอยรับของและนำไปที่วัดเอง There was a discussion between Mr Mai, Mrs Somjit, Mrs Un and Mrs Pherm on how to take Mr Mai’s household’s offerings of one type of foodstuff and one type of dessert to the temple as close to the time the monks began to eat, in conformity with Mrs Un’s wish. It went on long enough before it was settled with Mrs Pherm asserting with determination that she would be the one waiting for those dishes and taking them to the temple herself.
นางเพิ่ม นายหมายและหนูแดงลงบันไดไป พอดีกับขบวนแห่นาคลงจากเรือนนางแย้ม ขึ้นบนเรือนนางเพิ่ม ลงจากเรือนนางเพิ่มไปสู่สะพาน สมจิตลุกขึ้นไปยืนดูและอดใจหายแทนคนในขบวนมิได้ ถ้าสะพานหักตัวเจ้านาคหรือปัจจัยที่สำคัญในการบวช เช่น ไตรครองตกน้ำจะทำอย่างไร…สมจิตถอนใจและยิ้ม อ้อ เพิ่งเห็นความฉลาด มีใครคนหนึ่งตะโกนว่า “ทีละคน ทีละคน อย่าลงไปพร้อมกัน เดี๋ยวหักอีก พยายามเหยียบให้ตรงคร่าวไว้หน่อยดี” …อ๋อ นึกว่าใคร คือนายหมายนั่นเอง และคำเตือนของเขามีค่า ทุกๆ คนในขบวนทำตามอย่างตั้งใจ Mrs Pherm, Mr Mai and Young Daeng went down the stairs, just as the ordination procession came out of Mrs Yaem’s house and into Mrs Pherm’s house and then left Mrs Pherm’s house heading for the foot- bridge. Somjit got up and went to stand and watch and couldn’t help feeling scared for the people in the procession. If the bridge collapsed and the novice or important requisites of the ordination such as the monk’s three-piece garment fell into the water, what would they do? Somjit sighed and then smiled. Oh! How clever of them! Someone was shouting, ‘One at a time! One at a time! Don’t go all at once or it’ll break again. Try to walk straight along the central beam.’ Oh, who else but Mr Mai himself, and his warning was valuable: everyone in the procession eagerly followed suit.
สมจิตยืนดูอยู่จนเขาเหล่านั้นลงเรือจนเสร็จเรียบร้อย…คนแจวค้ำเรือจากท่า แล้วก็ใส่หูแจว เรือแตรนำหน้าพาเสียงสนั่นแห่งกลองห่างออกไป คนดูที่อยู่ตามทางเดินหันหลังกลับ บ้างวิ่ง บ้างเดิน แยกกันไปทางอื่น ซึ่งในที่สุดก็จะไปรวมกันอยู่ที่ลานวัด ที่นายเขียนบุตรชายของนางแย้มจะบวชนั่นเอง Somjit went on looking until they were all safely in the boat. The oarsman pushed the boat away from the pier with his oar and then started rowing. With the orchestra boat ahead, the resounding sound of the drums receded into the distance. The spectators on the paths turned around and left, some running, others walking, following sundry paths to gather again eventually in the temple yard where Mr Khian, Mrs Yaem’s son, was to become a monk.
สิบวันต่อมา ในเวลาย่ำรุ่ง นายหมายและภรรยาพร้อมทั้งนางอุ่นได้รับความพิศวงด้วยเสียงโจษจันอันเซ็งแซ่อยู่ข้างบ้าน เนื้อความแห่งข่าวมีว่า เนื่องจากท่านอุปัชฌาย์ของพระเขียนอาพาธด้วยโรคท้องไม่ดีมาหลายวัน นายเข้มผู้โยมของพระเขียนจึงไปนอนค้างที่วัดเพื่อเป็นเพื่อนพระลูกชายด้วย และปฏิบัติพยาบาลท่านอุปัชฌาย์ของพระลูกชายด้วย ที่บ้านนางแย้มจึงมีแต่ตัว นางแย้มและลูกหญิงอายุ ๑๒ ขวบ อยู่ด้วยกันเพียง ๒ คน ครั้นเมื่อคืนมีฝนตกเรื่อยๆ ตั้งแต่หัวค่ำจนดึกประมาณ ๐๒.๐๐ นาฬิกา นางแย้มได้ยินเสียงวัวในคอกมีอาการตื่น แต่เมื่อนางแย้มลุกขึ้นเงี่ยหูฟัง เสียงกุกกักอันเกิดจากความเคลื่อนไหวของวัวก็เงียบหายไป ครั้นเมื่อเวลา ๐๔.๐๐ นาฬิกาเศษ นางแย้มตื่นขึ้นตามเวลาที่เคยเพื่อเตรียมอาหารไว้ให้นายเข้มเป็นเสบียงออกไปดูนา เมื่อจุดตะเกียงลงไปข้างล่างก็เห็นใต้ถุนเรือนเกือบเป็นที่ว่างเปล่า เพราะวัวได้หายไป ๔ ตัวจากจำนวนวัวทั้งคอกซึ่งมีอยู่ ๖ ตัวด้วยกัน Ten days later, at daybreak, Mr Mai and his wife along with Mrs Un were awoken by excited chatter arising on one side of the house. The substance of the news was that, because the monk who had ordained Monk Khian had been afflicted by a stomach ailment for days, Mr Khem, Monk Khian’s father, had gone to stay at the temple to keep his son company and nurse the ailing monk as well. At Mrs Yaem’s house there were only Mrs Yaem and her twelve-year-old daughter. As last night it had rained from dusk to around two in the morning, Mrs Yaem had heard agitation among the cows in the stable, but when she got up and pricked up her ears the halting noises from the cows’ fidgeting had stopped. Shortly after 04:00 hours, Mrs Yaem woke up at her usual time and prepared food for Mr Khem to take away on his round of the rice field. When she lit a candle and went downstairs, she saw that the area under the house was almost totally empty because four of the six cows had gone.
ด้วยความตกใจจนเกือบหมดสติ นางแย้มวิ่งไปยังบ้านที่ใกล้ที่สุด คือบ้านนางเพิ่มและเล่าเหตุร้ายให้เพื่อนบ้านฟัง นายปีกสามีนางเพิ่มกับนายคล้อยผู้ซึ่งอยู่บ้านเดียวกับนายปีก ต่างพากันไปตามนายเข้มที่วัด แล้วเขาทั้ง ๓ พร้อมด้วยเพื่อนชายอีก ๔-๕ คน ก็รีบออกเดินไปตามทุ่งนาอันมีน้ำเจิ่ง โดยอาศัยรอยเท้าวัวเป็นเครื่องนำ เดินไปจนสิ้นระยะทางประมาณ ๕๐๐ เส้น ก็ยังเห็นรอยต้นข้าวที่ถูกเหยียบเป็นทางไปข้างหน้า ครั้นรุ่งแจ้ง ดวงอาทิตย์ขึ้นสูงเหนือขอบฟ้า ผู้ตามวัวบางคนเกิดความเหน็ดเหนื่อยก็แวะเสียที่นาของตนบ้าง กลับหลังมายังที่อยู่บ้าง แล้วก็มายืนเล่าถึงรอยเท้าวัวและทิศทางที่วัวเดินไปให้นางแย้มและคนอื่นๆ ฟัง เป็นเหตุให้เกิดเสียงถามเสียงตอบเสียงแสดงความเห็นโหวกเหวกไปทั่วบริเวณ Shocked to the point of almost swooning, Mrs Yaem ran to the closest house, that is Mrs Pherm’s, and told her neighbour the bad news. Mr Peek, Mrs Pherm’s husband, and Mr Khloi, who also lived in their house, followed Mr Khem to the temple, and then the three of them, together with another four or five male friends, hurried out into the rice fields, which were flooded. Following the lead of the cows’ footprints, they walked for about two kilometres until the end of the trail, yet could still see trampled rice stalks forming a track ahead.* In the light of dawn, as the sun rose in the sky, some of the cow pursuers who were exhausted dropped out to visit their own fields or go back home and then came to tell of the cows’ trail and which way it went to Mrs Yaem and others, which generated an exchange of questions and answers and viewpoints in the whole neighbourhood. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

* This is a bit mystifying (how can it be ‘the end of the trail’ when ‘trampled rice stalks’ etc?) but that’s what this city woman writes. เส้น: a unit of length equal to 40 metres; hence the conversion.

นายหมายไม่มีเวลาที่จะฟังความให้ละเอียดยิ่งขึ้น เขาต้องรีบลงเรือเพื่อจะไปยังสถานี ระหว่างทางเขาปรารภเรื่องนี้แก่นายอิ่ม แต่ก็ไม่ได้รับความสว่างเพิ่มเติม เพราะนายอิ่มก็เพิ่งจะรู้เรื่องวัวหายเมื่อนายหมายบอกนั่นเอง Mr Mai didn’t have time to listen to any further details. He had to hurry to take the boat to go to the station. On the way he talked about it with Mr Im, but received no enlightenment since Mr Im only learned of the disap-pearance of the cows from him.
วันนั้นทางกรุงเทพฯ ก็เต็มไปด้วยข่าวลืออันน่าตื่นเต้นเกี่ยวกับสงคราม ชาวพระนครบางหมู่บางคณะมีความหวังว่าญี่ปุ่นจะขอสงบศึกในเวลาไม่ช้า เนื่องจากวิทยุทางฝ่ายสหประชาชาติแจ้งข่าวทิ้งระเบิดประเทศญี่ปุ่นในทางได้ผลดีอย่างใหญ่หลวง แต่บางหมู่บางคณะก็เกรงว่าน้ำใจของญี่ปุ่นยังเข้มแข็งอีกมาก คงจะไม่ยอมขอสงบศึกโดยง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อฝ่ายสหประชาชาติได้กล่าวย้ำอยู่ไม่ขาด ว่าตนจะหยุดรบเมื่อญี่ปุ่นยอมแพ้โดยไม่มีเงื่อนไขเช่นเดียวกับเยอรมัน นายหมายนั่งรถไฟกลับจากกรุงเทพฯ มายังชนบทด้วยสมองอันเต็มไปด้วยปัญหาเหล่านี้ ตลอดจนถึงเวลาที่นั่งมาในเรือ เพื่อนชาวกรุงผู้เป็นพวกอพยพด้วยกัน ก็ปรารภด้วยเรื่องเดียวกันนี้อีก จนกระทั่งถึงเวลาที่นายหมายเหยียบขึ้นเรือน เรื่องวัวหายจึงกลับมาสู่ความนึกคิด ทั้งนี้เพราะได้ยินนางแย้มร้องไห้คร่ำครวญดังมาจากที่อยู่ของแก That day Bangkok was full of exciting rumours about the war. Some groups of city dwellers derived hope that Japan would stop fighting before long from Allied radio broadcasts reporting that bombs had been dropped in Japan to great effect, but other groups feared that Japan’s determination was still very strong, that Japanese soldiers wouldn’t easily give up, especially when the Allied forces kept claiming that they would only stop fighting when Japan surrendered without conditions as Germany had. On the train back to the country, Mr Mai sat with his mind full of such problems, and again in the boat, when he discussed the same story with a fellow city dweller who too had fled to the countryside, until it was time for him to disembark. The story of the cows’ disappearance was brought back to his mind when he heard Mrs Yaem crying and moaning loudly from her home. .

.

บางหมู่บางคณะ … แต่บางหมู่บางคณะ: unlike in Thai, in English using ‘some’ repeatedly is frowned upon; an initial ‘some’ is followed by ‘other’.

.

.

.

.

.

กลับจากกรุงเทพฯ (back from Bangkok) is redundant and need not be translated.

.

.ถึงเวลาที่นายหมายเหยียบขึ้นเรือน: a literal translation would be awkward. The choice is between ‘until he stepped into/reached his house’ and ‘until it was time for him to disembark’.

แล้วนายหมายได้รับความรู้เพิ่มเติมจากหญิงชายชาวชนบทที่จับกลุ่มคุยกันอยู่ใกล้สะพานในระหว่างที่นายหมายอาบน้ำว่า นางแย้มได้ข่าววัวของตนแล้ว และจะได้วัวคืนโดยเสียเงิน ๔๐๐ บาทเป็นค่าไถ่ แต่นางแย้มไม่มีเงินจำนวนนี้ เพราะเงินที่ “ตวงข้าว” มาได้ก็ใช้ไปในการบวชลูกจนหมด Then Mr Mai received further knowledge from the country men and women assembled near the foot- bridge while he was bathing, saying that Mrs Yaem had received news of her cows and would get them back against a ransom of five hundred baht, but Mrs Yaem had no such amount of money because the advance that she had received against her future rice crop she had used entirely for her son’s ordination.
“ก็จะแปลกอะไร” นายหมายกล่าวอย่างสนเท่ห์เล็กน้อย “เราได้ร่องรอยวัวของเราแล้วนี่ จะต้องเดือดร้อนเรื่องไม่มีเงินทำไมล่ะ” ‘So what’s the problem?’ Mr Mai claimed, a little doubtfully. ‘She has already traced her cows. Why be upset about having no money?’ Translation of เรา in folk’s talks is always a challenge: it seldom means ‘us’ or ‘our’.
“ไม่มีเงินก็ไม่มีงัว” ผู้เล่าตอบแล้วหัวเราะ ด้วยเห็นขันในความเขลาของนายหมาย ‘No money, no cows,’ the speaker answered then laughed at the levity of Mr Mai’s remark. งัว (ngua) is the local pronunciation of วัว (wua). The same folks would say ฟาม (fam) instead of ความ (khwam).
“เอ๊ะ ก็เรารู้ร่องรอยแล้วใช่ไหมล่ะ ว่าวัวอยู่ที่ไหน” ‘But we do know where the cows are, don’t we?’
“ใครรู้ว่างัวอยู่ที่ไหน” อีกฝ่ายหนึ่งย้อนถามอย่างเห็นขันอยู่เช่นเดิม ‘Who does?’ another person asked back, amused too.
“ก็ใครเอาข่าวมาบอก เราก็ซักเอาจากคนนั้นซี หรือไม่ยังงั้นก็ติดสินบนเจ้าคนนั้นสักนิดหน่อยให้เขาบอกทางให้เรา แล้วเราก็บอกตำรวจ-” ‘Well, whoever brought the news, let’s hassle him until he tells or else give him a small bribe to show us the way and then we’ll tell the police…’
“ก็เสร็จกันเท่านั้นเอง” นายปีกขัดขึ้น และคนอื่นๆ ก็พากันหัวเราะและออกเสียงเป็นเชิงเห็นด้วยพร้อมกัน ‘And all her cows will die,’ Mr Peek objected and the others laughed and expressed their approval.
“เสร็จยังไง” นายหมายถามเสียงแข็ง ‘What do you mean,’ Mr Mai asked testily.
“ก็ตายน่ะซี ถึงตำรวจงัวก็ตายน่ะแหละ” แล้วเขาเหล่านั้นก็หัวเราะอีก ‘Well, police or not, they’d die,’ and then the lot of them laughed again.
นายหมายรู้สึกโกรธ เขาถามอีกด้วยเสียงแข็งขึ้นกว่าเดิม “ตายยังไง ทำไมถึงตาย” Mr Mai felt angry. He asked again, in a harder voice than before, ‘How? Why should they die?’
นางเพิ่มจึงกล่าวเป็นเชิงสอน “ต้องตายซีคะ พอถึงพรุ่งนี้เย็น ไม่ได้เงินวัวตาย” Mrs Pherm thus explained as if he was teaching, ‘They will. By tomorrow night, if there’s no money, the cows will be dead.’
“อุบ๊ะ! อะไร ยังกะบ้านเมืองไม่มีขื่อไม่มีแป” นายหมายกล่าวอย่างโกรธจัด “วัวตัวออกเบ้อเร่อจะกลัวฆ่ากันได้ยังไงง่ายๆ แล้วก็ตั้ง ๔ ตัว ชาวบ้านนี้ไม่มีใครเป็นลูกผู้ชายแล้วหรือ วัวมันจะตายสักตัวสองตัวก็ต้องปล่อยให้มันตายบ้างหละ ข้อสำคัญต้องเอาตัวไอ้คนร้ายให้ได้ก่อน ไม่ยังงั้นมันก็เหยียบจมูกเราได้ร่ำไป” ‘Bah! As if there were no laws in this country,’ Mr Mai exclaimed in great anger. ‘Cows are huge animals, you need not fear their being killed just like that. And then there are four of them. Isn’t there any man worthy of the name among you people? If a cow or two die, so be it. What matters is to catch the bandits first; otherwise they’ll keep slapping us in the face time and again.’
ไม่มีเสียงตอบจากผู้ที่เป็นชาย แต่ฝ่ายหญิงกล่าวด้วยเสียงโศกๆ ว่า “เผื่อพรุ่งนี้เย็นไม่ได้เงิน วัวก็ตายหมด อย่าว่าแต่ตัวสองตัวเลย สี่ตัวก็หมดทั้งสี่ตัว ซากก็ไม่เหลือ” แล้วคนอื่นๆ ก็พยักพเยิดกล่าวสนับสนุนด้วยน้ำเสียงแสดงความเชื่อมั่นว่าจะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้เลย There was no answer from the men, but a woman said in a sorrowful voice, ‘If by tomorrow night they don’t get the money, all cows will die, not just one or two as you say, all four of them, and even their carcasses won’t be found.’ Then all the others assented and seconded her statement in tone asserting that it couldn’t be any other way.
นายหมายโกรธจัดยิ่งขึ้น นึกชังน้ำหน้าคนทั้งหมู่นี้ ที่ไม่ฟังเหตุผลของฝ่ายค้าน ทั้งไม่แสดงเหตุผลของตนให้ฝ่ายค้านฟังด้วย ก็ขึ้นจากน้ำแล้วขึ้นเรือน เขารีบแต่งตัวโดยเร็วแล้วไปที่บ้านนางแย้ม ด้วยเจตนาจะไต่ถามเรื่องราวให้ละเอียด แล้วแนะนำให้นางแย้มกับสามีกระทำสิ่งที่ถูกที่ควร แต่เมื่อไปถึงแล้วก็ปรากฏว่านายเข้มไม่อยู่ นางแย้มแจ้งแก่นายหมายว่า “เขาไปอำเภอ” แล้วนางแย้มก็ร้องไห้คร่ำครวญถึงวัว นายหมายเป็นผู้ที่ไม่ชอบดูคนที่ร้องไห้ ทั้งคำที่นางแย้มกล่าวว่า “เขาไปอำเภอ” ชวนให้คิดไปในทางที่ตรงกับความคิดเดิมของตัวด้วย จึงนั่งฟังนางแย้มเพียงครู่เดียวแล้วก็ลากลับมาที่อยู่ Mr Mai’s anger grew even more, and he cursed in his mind the whole group who wouldn’t listen to the reasons of the opposite side and wouldn’t give their own reasons either, so he rose from the water and went into his house. He dressed in a hurry and then went to Mrs Yaem’s house with the intention of asking about the story in detail and then advise Mrs Yaem and her husband about what they should do, but when he got there it turned out that Mr Khem wasn’t in. Mrs Yaem informed Mr Mai that ‘He’s gone to the district office,’ and then she cried and moaned about her cows. Mr Mai was someone who didn’t like to see people crying and Mrs Yaem’s ‘He’s gone to the district office’ had him stick to his previous line of reasoning, so he sat listening to her for a moment only and then went back to his place. .

.

.

.

.
รีบแต่งตัวโดยเร็ว: here we go again!

ตั้งแต่เวลานั้นจนถึงเวลาก่อนหลับ นายหมายครุ่นคิดอยู่ในเรื่องวัวหาย วัวตาย และค่าไถ่วัว ในฐานะที่เป็นชาวพระนครแท้ๆ และไม่เคยผจญกับการถูกขโมยขึ้นบ้านถึงขนาดต้องนำความไปแจ้งตำรวจ ทั้งไม่เคยรู้จักชีวิตและความเป็นอยู่ของชาวชนบทเสียเลยด้วย เขารู้สึกเป็นเดือดเป็นแค้นเรื่องค่าไถ่นี้ยิ่งนัก ขณะหนึ่งเขาคิดจะหาเรือข้ามฟากไปหานายอำเภอเพื่อปรึกษาเรื่องนี้ แต่คืนนี้เดือนมืด และมีพายุฝนด้วย นายหมายจึงต้องล้มความคิดของตน From that moment until he fell asleep, Mr Mai pondered on cows disappearing, cows dying, and ransom for cows. As a true Bangkok denizen who had never faced house rob- bery to the point of having to report to the police and who didn’t know the ways and customs of country people at all, he felt extremely furious over that ransom business. At one point he thought he’d look for a boat to cross the river and go and consult the district officer, but tonight there was no moon and a rainstorm too, so he had to give up his idea.
วันรุ่งขึ้นเป็นวันเสาร์ เมื่อนายหมายไปถึงสถานีก็บังเอิญพบนายอำเภอผู้ซึ่งจะเดินทางไปกรุงเทพฯ เหมือนกัน ข้ารัฐการหนุ่ม ๒ นายนี้ ได้เคยรู้จักและสนทนาปราศรัยกัน ๓-๔ ครั้งแล้ว เมื่อพบกันวันนี้จึงต่างฝ่ายต่างตรงเข้าทักทายกัน และระหว่างที่ยืนไปด้วยกันในรถไฟ นายหมายก็เล่าเหตุการณ์เรื่องวัวของนางแย้มให้นายอำเภอฟังโดยตลอด เขาประหลาดใจมากเมื่อนายอำเภอบอกแก่เขาว่ายังไม่ทราบเรื่องนี้เลย อย่างไรก็ตาม จากการสนทนากันต่อไปโดยยืดยาว นายหมายก็รู้สึกสบายใจขึ้นเมื่อเห็นว่านายอำเภอขัดเคืองเท่ากับตัวเขาเอง  ในเรื่องที่คนร้ายบังอาจเรียกค่าไถ่จากชาวบ้าน และชาวบ้านก็มีทีท่าจะสมยอมกับคนร้ายด้วย The next day was a Saturday. When Mr Mai reached the station, he happened to meet the district officer, who was on his way to Bangkok as well. These two young state servants had met before and talked a few times. Meeting today, each inquired about the other’s well-being and while they stood side by side in the train, Mr Mai related the story of Mrs Yaem’s cows disappearing in detail. He was very surprised when the district officer told him he had known nothing of this. In any case, in the long conversation that followed, Mr Mai felt better when he saw that the district officer was as angered as he was that bandits would demand a ransom from villagers and that the villagers would appear to be conniving with the bandits. =

=

Note the use of ข้ารัฐการ (state servant) rather than ข้าราชการ (government/public official, civil servant). 

ตอนบ่ายวันเดียวกันนี้ ทางพระนครมีสัญญาณภัยทางอากาศ ทำให้ขบวนรถไฟออกจากสถานีหัวลำโพงช้ากว่ากำหนดทุกสาย นายหมายมาถึงปลายทางเมื่อชาวบ้านจุดตะเกียงกันแล้ว แม้กระนั้นพอเรือถึงสะพานหน้าบ้าน นายหมายก็พบนางแย้มและเพื่อนชาวชนบท ๓-๔ คน ยืนคอยให้ข่าวเรื่องวัวแก่เขาด้วยน้ำเสียงตื่นเต้นและยินดี In the afternoon of the same day, there was an anti-aircraft alert on the Bangkok lines which delayed all trains leaving the Hua Lamphong station. When Mr Mai reached his destination, the villagers had lit their candles. Nevertheless, as soon as the boat reached the footbridge in front of his house, Mr Mai met Mrs Yaem and three or four other country neighbours waiting to report the news to him with excited and happy voices.
“กลับมาแล้วค่ะ” นางแย้มบอก “แหม จะต้องรับขวัญกันใหญ่ โธ่ ไม่ได้เขามาก็เต็มที ปีหน้าต้องเลิกนาหมด แล้วก็ไม่รู้จะทำอะไรกินละ” ‘They’re all back!’ Mrs Yaem told him. ‘We must celebrate their recov- ery in a big way! Without them, I’d be done for, I’d have had to give up the rice field next year and I wouldn’t know what to do instead.’
นายหมายยังไม่ทันตอบ หญิงคนหนึ่งก็เอ่ยขึ้น “ตัวละร้อยก็ยังดีกว่าไปซื้อเขามาใหม่นี่คะ วัวใหญ่เดี๋ยวนี้ตัวละร้อยกว่าก็หาซื้อไม่ได้” Mr Mai had yet to answer when a woman chimed in, ‘A hundred per head’s better than buying new ones, you know. Big cows like those these days you won’t find even for well over a hundred.’
คนที่ ๓ รีบเล่าต่อไปว่า “เมื่อแรกเขาเรียกตั้ง ๗ ชั่งแน่ะค่ะ ต้องอ้อนวอนขอต่อกันเสียแย่ ดีแล้วสิ้นเคราะห์กันไปทีนะ พี่แย้มจะเสียแต่เพียง ๕ ชั่ง” A third woman hastily explained: ‘At first they asked for seven chang*, you know. We had to plead with them real bad. Fortunately, it’s all over. Yaem, she’ll only pay five chang.’ * Chang: old Thai monetary unit equal to 80 baht.
นายหมายนิ่งอั้น เห็นว่าไม่มีประโยชน์ที่จะซักถามเนื้อความต่อไป เขาเพียงแต่พยักหน้าแล้วก็เดินขึ้นบนเรือน Mr Mai was dumb, seeing that there was no point asking anything further. He merely nodded and walked up to his house.
อย่างไรก็ตาม ในค่ำวันนั้นและวันรุ่งขึ้นซึ่งเป็นวันอาทิตย์ การโจษเรื่องวัวนางแย้มกลับมาเข้าคอกได้อย่างไรยังไม่สงบ นายหมายจึงได้ฟังรายละเอียดเรื่องนี้อีก ซึ่งทำให้เขาเดือดดาลยิ่งขึ้น For all that, that evening and the next day, which was a Sunday, comments about how it was Mrs Yaem’s cows were back in the stable were far from over. So Mr Mai listened to the details of the story again, which made him even more furious.
เนื้อความมีอยู่ว่า เมื่อฝ่ายเจ้าของวัวซึ่งมีอยู่ ๔ คนด้วยกัน ได้ตามรอยวัวไปจนสิ้นทางประมาณ ๗๐๐ เส้น ก็พบชายชาวตำบลเดียวกันแต่ต่างหมู่บ้าน ๒ คน เข้ามาทักถามแล้วชวนให้ไปที่บ้านของเขา ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากที่ที่เจ้าของวัวไปถึงมากนัก ครั้นไปถึงบ้านแล้ว ฝ่ายเจ้าของบ้านก็นำเหล้าและอาหารมาเลี้ยง ระหว่างการรับประทานนั่นเอง ฝ่ายเจ้าของบ้านก็พูดเป็นนัยว่า “ป่านนี้วัวน่าจะไปไกลแล้ว เวลานี้ก็สายมากแดดร้อนจัด เจ้าของวัวควรจะกลับไปบ้านนอนพักเสียคืนหนึ่งก่อน ต่อพรุ่งนี้เย็นจึงมาใหม่คงจะได้พบวัวเป็นแน่ เอาเงินติดมาซื้อเหล้าซื้อข้าวเลี้ยงกันสัก ๗ ชั่งด้วย” The gist of it was that, after following the trail over nearly three kilometres, the cow owner’s party, which numbered four by then, met two men of the same district but from another village who greeted them and invited them to their house which wasn’t far from where they stood. Once there, the house owners brought out booze and food to treat their guests. As they were having lunch, the house owners intimated, ‘By now the cows must be far away. It’s very late in the day and the sun is fierce. You should go back home and rest for a night first. Come back tomorrow afternoon and the cows will be here. Bring along seven chang of money to buy booze and food so we can have a feast.’
เจ้าของวัวประมาณกำลังของฝ่ายตนว่ามีแต่เพียง ๔ คน และต่างคนมีแต่อาวุธสั้น คือมีดดาบ และไม้ตะพด ส่วนกำลังทางฝ่ายเจ้าของบ้านนั่นซิ ตนไม่สามารถจะรู้ได้ว่ามีมากน้อยเพียงใด คิดดังนั้นแล้วจึงเอาใจดีต่อกล่าวปรับทุกข์ว่าตนกำลังขัดสน แล้วขอลดจำนวนเงินให้เหลือเพียง ๕ ชั่ง หลังจากที่ได้อ้อนวอนอยู่พักใหญ่ อีกฝ่ายหนึ่งก็ตกลง ฝ่ายเจ้าของวัวก็ลากลับมา The cow owner’s party assessed their own force to only four men armed only with knives or swords and walking sticks. As for the house owners’ force, they were unable to assess how many of them there were or how well armed. Thinking thus, they humoured their hosts, commiserating and pleading that they were hard-pressed, asked for the amount of money to be reduced to five chang. After pleading for quite some time, the other side relented and the cow owner’s party went back. .

.

.

.

.

I’ve added ‘or how well armed’ as a necessary consideration as important as or more so than the number of opponents.

รุ่งขึ้นนายเข้มไปยืมเงินได้จากจีนเจ้าของร้านค้าใหญ่ที่สุดที่ตั้งอยู่ในตลาดประจำตำบล และเป็นเจ้าของเรือบรรทุกข้าวที่เคยมารับซื้อข้าวเปลือกจากชาวชนบทนี้ทุกปี ตอนบ่ายนายเข้มพร้อมด้วยเพื่อนร่วมทาง ๓ คน ก็ไปยังบ้าน “คนกลาง” ได้รับการเลี้ยงดูจาก “คนกลาง” อีกครั้งหนึ่ง และมอบเงินให้คนกลางตามสัญญาไว้ พอบ่ายจัดตะวันใกล้จะลับขอบฟ้า ฝ่ายเจ้าของบ้านก็ชวนฝ่ายแขกลงจากเรือน บ่ายหน้าไปทางตะวันตกสักครู่ก็พบวัวยืนเล็มหญ้าอยู่บนคันนาด้วยกันทั้ง ๔ ตัว แล้วเจ้าของวัวกับเพื่อนก็ต้อนวัวของตนกลับที่อยู่ The next morning, Mr Khem went to borrow money from the Chinese owner of the biggest shop at the district market, who was also the owner of the rice barge which came to purchase rice grains from the country people every year. In the afternoon, Mr Khem and his three friends went to the house of the ‘go-betweens’ and were welcome and treated by them once again and gave them the money as agreed. In late afternoon as the sun was setting, the house owners invited their guests to leave the house. They headed west for a while and found the four cows grazing on a rice field dyke, and then the owner’s party led them back home.
เย็นวันจันทร์ นายหมายพบนายอำเภอที่สถานี เดินเล่นอยู่กับพวกหญิงชายชาวกรุงเทพฯ ซึ่งอพยพมาอยู่ในถิ่นใกล้ที่ว่าการอำเภอ พอเห็นนายหมายลงจากรถไฟ นายอำเภอก็ผละจากกลุ่มเพื่อนตรงเข้ามาหา ถามถึงเรื่องภัยทางอากาศ เมื่อได้รับคำตอบว่าไม่มีการทิ้งระเบิดแล้ว นายอำเภอก็เอ่ยขึ้นว่า “เรื่องวัวของคุณ ผมไปสอบสวนเจ้าของแล้ว เขาว่าไม่จริง” In late afternoon on Monday, Mr Mai met the district officer at the station walking about with Bangkok men and women who had taken refuge close to the district office. When he saw Mr Mai getting off the train, the district officer left his friends and came straight to him, asked him about danger from the air, and when he was told that there had been no bomb drops, the district officer said, ‘About that cow story of yours, I went to question the owners. They say it’s not true.’
“อึ! อะไรไม่จริง” ‘What! What isn’t true?’
“เขาว่าวัวของเขาหายจริง แต่พอรุ่งขึ้นอีกวันหนึ่งเขาก็ไปตามของเขากลับมาได้ มันกินหญ้าอยู่กลางทุ่ง นอกจากนั้นก็ไม่มีอะไร” ‘They said it’s true their cows disappeared, but next morning they went after them and brought them back. They were grazing in the fields, and that’s all there was to it.’
“อ๊อ แปลก” นายหมายอุทาน ยกมือขึ้นเกาศีรษะ ‘How very odd,’ Mr Mai exclaimed, raising his hand to scratch his head.
นายอำเภอหัวเราะห์น้อยๆ “แต่ผมบอกแล้ว ว่าเขาช่วยกันสนับสนุนการโจรกรรมให้เจริญ” เขาบอก “ขอโทษครับ เพื่อนเขาคอย วันหลังคุยกันใหม่” แล้วก็เดินห่างไปโดยเร็ว The district officer laughed a little. ‘As I told you, they help support the growth of banditry. Now, excuse me, will you: my friends are waiting. Let’s talk again some other time.’ Then he hurried away.
เมื่อนายหมายนั่งเรือมาใกล้จะถึงฝั่ง ในสมองยังเต็มไปด้วยข้อความที่นายอำเภอพูดดังได้กล่าวแล้ว นายหมายเป็นชาวพระนครแท้ๆ เขาถือว่ากรณีเรื่องไถ่วัวเป็นเรื่องสุดแสนจะทนทานได้ เรือใกล้จะถึงหน้าบ้าน เขาเห็นนางแย้มกำลังนั่งถูตัวอยู่บนสะพานหน้าบ้านนางเพิ่ม เขายังตัดสินใจไม่ได้ว่าจะปราศรัยกับหญิงผู้นี้อย่างเคยหรือไม่ ก็เห็นแกเมินหน้าแล้วหันหลังให้ทางที่เรือจะผ่านในน้ำข้างสะพานที่นางแย้มนั่ง หญิงคนหนึ่งยืนวิดน้ำเรือ อีกสองคนยืนล้างผักบุ้งและล้างหม้อแกง ทั้ง ๓ มีอาการเหมือนกำลังคุยกันอย่างมีรสเผ็ดร้อน แต่นิ่งเงียบลงพร้อมกัน เมื่อเห็นนายหมายอยู่ในเรือ นายหมายกล่าวทักว่า “ทำอะไรกัน” ก็ได้รับคำตอบอย่างไม่เต็มปากว่า “เปล่าค่ะ” แกมเสียงหัวเราะอย่างเฝื่อนพร้อมกับที่ทั้ง ๓ ต่างเหลือบตามองดูกัน In the boat crossing over, Mr Mai’s head was still full of what the district officer had told him. As a true Bangkok denizen, Mr Mai held that ransoming cows was something he couldn’t countenance in the least. The boat had almost reached his house. He saw Mrs Yaem who sat soaping herself on the footbridge in front of Mrs Pherm’s house. He still couldn’t decide whether he would greet that woman as he used to or not when he saw her look away and turn her back to the way the boat would float past the footbridge where she sat. A woman stood bailing out her boat. Another stood washing water spinach and a third scrubbing a pot. All three behaved as if they were engaged in a juicy chat but fell silent all at once when they saw Mr Mai in the boat. Mr Mai greeted them with ‘What are you doing?’ and was given the reluctant answer, ‘Nothing,’ with a queer laugh as all three exchanged furtive glances. The sentence is rewritten for clarity: they can’t be both washing water spinach and scrubbing pots at the same time.
ความสนเท่ห์ของนายหมายสิ้นสุดลงเมื่อเขามาถึงที่อยู่ พอก้าวขาขึ้นบันได สมจิตก็กล่าวแก่เขาด้วยเสียงอันขุ่นแสดงความพื้นเสียถึงขีดสุด “เอ้า มาแล้ว เอาอะไรไปฟ้องนายอำเภอ พวกนี้เขาโกรธกันจะตาย” Mr Mai’s puzzlement came to an end when he went into his house. As he went up the stairs, Somjit said to him in a murky voice denoting utmost bad temper, ‘Oh, there you are! What tales did you tell the district officer? People here are boiling mad.’
โดยไม่พักให้สามีได้โต้ตอบ หล่อนตะโกนต่อไปทันที โดยไม่พักให้สามีได้โต้ตอบ หล่อนตะโกนต่อไปทันที “ลุงคล้อย ออกมาซี ออกมาต่อว่าต่อขานกันให้พอ” หันกลับมาทางสามีอีก “มานั่งเล่าๆ กัน ๓ พัก ๔ พักแล้ว ก็ฉันไม่ได้เกี่ยวข้องอะไรด้วยสักหน่อย ลุงคล้อย แม่เพิ่ม นี่คุณสมมาแล้ว-” Without waiting for Mr Mai’s answer, she shouted out at once, ‘Uncle Khloi, come over! Come and thrash it out together at will.’ And turning to her husband: ‘They came and berated me here three times, four times, but it’s got nothing to do with me … Uncle Khloi! Mother Pherm! My husband’s here…’
นายหมายโยนหมวกและห่อบุหรี่ที่เขาซื้อมาจากกรุงเทพฯ ลงบนระเบียงแล้วเดินโดยปกติไปที่ครัว เขาเป็นผู้ที่ทำอารมณ์ให้เยือกเย็นได้เสมอ ในเมื่อมีเรื่องร้อนเกิดขึ้นเฉพาะหน้า เห็นนายคล้าย นางเพิ่มและพี่สาวคือภรรยานายคล้อยนั่งมองดูหน้ากันอยู่ก็ยิ้มแล้วว่า “ใครโกรธใครเรื่องอะไร ออกมาพูดกันให้มันรู้มั่งซี อะไรน่ะ ทำท่ายังกะมีเรื่องคอขาดบาดตาย นายคล้อยออกมาสูบบุหรี่กันข้างนอกนี่เถอะ” Mr Mai threw his hat and the packet of cigarettes he had bought in Bangkok on the floor of the porch and walked normally to the kitchen. He was someone who always forced himself to remain cool whenever something vexatious happened. He saw Mr Khloi, Mrs Pherm and her elder sister, Mr Khloi’s wife, who sat staring at one another, so he smiled and said, ‘Let whoever is angry about whatever come out and talk it over. What’s this? Making faces as if there have been fatalities. Let’s go out for a smoke, Mr Khloi.’
เขากลับหลังมานั่งห้อยเท้าบนระเบียง เรียกซ้ำอีก ๒-๓ คำ นายคล้อยจึงตามออกมาอย่างไม่สู้วางใจนัก นั่งลงที่ริมนอกชาน หลังพิงโอ่งแล้วนางเพิ่มกับพี่สาวก็ตามออกมาด้วย หญิงทั้งสองมีความติดใจที่จะพูดและฟังอยู่ไม่น้อย ทั้งสองสำรวมกิริยาผิดกว่าที่เคย ทั้งนี้เพราะเสียงของนางสมจิตทำให้รู้สึกกลัว   He turned his back and went to sit on the porch with his feet hanging out, called out again in a few words. Mr Khloi joined him reluctantly, sat down at the edge of the platform, his back against the jar, and then Mrs Pherm and her sister came out also. The two women were quite eager to speak and listen, yet both were more composed than usual, as Mrs Somjit’s tone of voice made them afraid.
“นายอำเภอเขามาสอบสวนเรื่องวัวหรือ” นายหมายถามขึ้นก่อน ‘So the district officer came to investigate the disappearance of the cows, did he,’ Mr Mai asked first.
“เขามา” นายคล้อยตอบช้าๆ เนิบๆ อย่างระวัง แล้วเขาก็หยุดไว้เพียงแค่นั้น ‘Yes he did,’ Mr Khloi answered slowly, ponderously, cautiously, and then left it at that.
“แล้วยังไงล่ะ” ‘And then what?’
“ก็ไม่เห็นมีอะไรนี่ ไอ้วัวก็ได้มาแล้ว-” ‘Well, nothing, really. The cows are back…’
นายหมายรอฟังอย่างใจเย็น นายคล้อยก็ยังไม่พูดต่อ แต่ภรรยานายคล้อยเป็นหญิงใจร้อนและปากไว จึงเอ่ยขึ้น “ท่านมาด่าว่า ชาวบ้านนี้น่ะอุดหนุนโจรแน่ะ พี่แย้มแกร้องไห้ แกว่าของแกก็เสีย ใจร้อน กลืนข้าวกลืนน้ำไม่ลง ยังมาหาว่าเป็นใจกับขโมย” Mr Mai waited coolly for more. Mr Khloi still didn’t speak, but his wife was an impulsive and quick-tongued woman, so she said, ‘He came and accused us here of supporting the bandits. Yaem was crying. She said it was a great loss for her, she worried, she couldn’t eat or sleep. How could he claim we were the thieves’ accomplices?’
“แล้วก็เลยพากันโกรธฉันว่าไปฟ้องนายอำเภองั้นหรือ” นายหมายถาม ‘So you’re angry at me for telling the district officer, is that it,’ Mr Mai asked.
คราวนี้นายคล้อยกลับเป็นผู้แย่งภรรยาพูด“ไอ้โกรธน่ะเขาไม่ได้โกรธหรอก แต่ว่า-” นิ่งคิดอยู่นาน “…เขาว่าเขาเสียใจ ไม่พอที่เลย ให้นายอำเภอมาด่า ท่านด่าแล้วก็ขึ้นพวกไอ้ชาวบ้านนี้” นายคล้อยเน้นเสียงแสดงว่าเริ่มจะเป็นทาสแห่งอารมณ์โกรธ “เราไม่เคยลักใครขโมยใคร นี่มาหาว่าเราอุดหนุนโจร” This time Mr Khloi pushed in ahead of his wife. ‘Angry? I wouldn’t say angry, but…’ He searched for words for a long moment. ‘…unhappy. That’s not all. The district officer came to insult us, he blamed us and then it had to do with people in this house.’ Mr Khloi’s raised tone showed that his angry mood was getting the better of him. ‘We’ve never stolen anything from anyone. How can he come and claim we support bandits?’ Here, an interesting colloquial variation in the use of เขา (he, they) instead of ‘us’ or ‘I’ to mark less polite distance than utter indignation.
ต่อจากนั้นนางเพิ่ม พี่สาวนางเพิ่ม และนายคล้อยก็ผลัดกันระบายความคิดความรู้สึกออกมาเป็นคำพูดตามอารมณ์ของเขา นายหมายสะกดใจฟังอยู่เงียบๆ ได้ยินบ้างไม่ได้ยินบ้าง เขากำลังวิเคราะห์ความเขลาของมนุษย์รวมทั้งตัวเขาเองด้วย From then on Mrs Pherm, her sister and Mr Khloi took turns airing their views and feelings, in words their moods dictated. Mr Mai forced himself to listen quietly, hearing some, deaf to the rest. He was pondering human foolishness, his included.
ตอนกลางคืนเมื่อรับประทานอาหารอิ่มดีแล้วทั้งครอบครัว นายหมายสังเกตเห็นภรรยาฟื้นดีเป็นปกติก็เอ่ยปากขอผ้าถุงดำ ๑ ผืน กับเสื้อชั้นนอก ๑ ตัว หลังจากที่ได้อ้อนวอนอยู่นาน โดยยกเหตุผลหลายอย่างมาประกอบ สมจิตก็ตกลงลุกขึ้นไปหยิบของ ๒ สิ่งนั้นมาให้ นายหมายได้ของแล้วก็จุดเทียนไขลงเรือไปที่บ้านนางแย้ม At night, when the whole family was satiated after dinner, Mr Mai noticed that his wife was in her usual good mood, so he asked her for a black tube skirt and a shirt. After prevaricating for a long while by raising many objections, Somjit consented to get up and fetch those two items for him. Mr Mai took them and then lit a tallow candle and rowed to Mrs Yaem’s house.
เขาส่งผ้าถุงและเสื้อให้หญิงเจ้าของบ้านพร้อมกับพูดว่า “อย่านึกยังงั้นยังงี้เลย ถือว่าฉันเหมือนกับลูกหลานก็แล้วกัน” He gave the tube skirt and shirt to the lady of the house, saying, ‘Don’t think much of it, will you, just that I’m part of the family.’
นางแย้มรับของมาวางไว้ข้างตัว ยกมือไหว้ แล้วก็ร้องไห้ ไม่ออกปากว่ากระไรทั้งสิ้น นายหมายเห็นเช่นนั้นก็หันไปทางนายเข้ม เอ่ยเล่าเรื่องการบอมบ์ประเทศญี่ปุ่นซึ่งเขาได้อ่านจากใบปลิวที่สหประชาชาติทิ้งจากเครื่องบินเมื่อวันเสาร์   Mrs Yaem took the clothes and put them down beside her, raised her hands and bowed, and then cried without uttering a word. Seeing this, Mr Mai turned to Mr Khem and told him about the bombing of Japan which he had read about in a leaflet an Allied aeroplane had dropped on Saturday.
ถึงเวลานอน นายหมายอยู่ในมุ้งจวนจะหลับอยู่แล้ว ได้ยินเสียงสมจิตบ่นกับนางอุ่นว่า When it was time for bed, Mr Mai was under the mosquito net on the verge of sleep when he heard Somjit’s voice complaining to Mrs Un.
“เจ้ากี้เจ้าการดีนัก เสียของไม่เข้าเรื่อง ผ้าดำถุงหนึ่งสมัยนี้ตั้ง ๖๐-๗๐ ยังซื้อไม่ค่อยได้ เสื้อตัวหนึ่งตั้งครึ่งร้อยค่อนร้อย อ้ายเราหรือกระเหม็ดกระแหม่ทุกสตางค์” ‘Such a meddler! Giving things away mindlessly. A black skirt these days you’d be hard put to find one for sixty or seventy, and a shirt for fifty going to a hundred. When we are trying to save every satang!’
นายหมายรีบพลิกตะแคง ดึงหมอนขึ้นทับศีรษะปิดหูแล้วรีบหลับตาโดยเร็ว Mr Mai hastily turned on his side, pulled up the pillow against his head to cover his ear and hurriedly shut his eyes. รีบหลับตาโดยเร็ว
(พิมพ์ครั้งแรกในเอกชน พ.ศ. ๒๔๙๐)  ‘Phonlamueang Dee’, first printed in Eikachon, 1947
Dorkmai Sot (‘Fresh Flower’)
was the pen name
of ML Buppha Kunjara (1905–1963),
a seminal writer of Thai romance
mixing humour and Buddhist precepts.
.

This morning the sun is out – Jadet Kamjorndet

ooo
These ‘Writer’s notes’ introducing this year’s SEA Write Award winning collection of Thai short stories are the most unusual preface of sorts I’ve ever read – and a complete work of fiction in themselves. Unusual indeed is the concatenation of disparate elements and the subliminal echoes they raise – thwarted love, transmutation, selfishness, insecurity, internecine warfare… No plot to speak of, but jottings of potential ones as a foretaste of the wonders to come? MB

TRANSLATOR’S KITCHEN

เช้าวันนี้มีแดด
(บันทึกนักเขียน)

This morning
the sun is out
(Writer’s notes)

จเด็จ กำจรเดช

Jadet Kamjorndet

=
บางวันฝนตก บางวันแดดร้อน Some days it rains. Some days the sun is hot.
ในบางเช้าที่มีแสงแดดอ่อนๆ กาแฟคล้ายจะออกรสเป็นพิเศษ แดดเช้า กาแฟร้อนๆ สายลมอ่อนๆที่มาพร้อมห้วงคำนึงถึงใครบางคน และใครอีกหลายต่อหลายคนกับอีกหลายเรื่องราว On some mornings when there is soft sunshine, coffee tastes especially good. Morning sun, hot coffee, light breeze coming along with memories of some people and a great many other people and many stories…
ผีเสื้อบินว่อนหลากหลายพันธุ์ ทั้งสีสันก็หลายหลาก นึกอัศจรรย์ใจ เมื่อไม่กี่วันก่อนพวกมันยังเป็นตัวหนอนน่าขยะแขยงจำนวนหนึ่ง Butterflies of many species are swarming, and their colours too are many. How amazing to think that, only days ago, they were disgusting worms! Worms: actually, the proper term is ‘caterpillars’, to be used henceforth.
x x
พ่อค้าขายนาฬิกาละเมิดลิขสิทธิ์ พูดภาษาอังกฤษตะกุกตะกัก The trader of fake watches speaks English haltingly.
นั่นเป็นส่วนหนึ่งในงานของเขา หลังพ่ายในเกมต่อรอง เขาหลบไปหลังแผงขายของ มุดเข้าทางรอยแยกของกำแพง แผงของเขากว้างหนึ่งเมตรครึ่ง ลึกสองเมตร ด้านหน้าติดถนนย่านท่องเที่ยว ด้านหลังติดกำแพงซึ่งกั้นพื้นที่รกร้างเอาไว้ ที่กำแพงมีช่องแตกที่พอลอดตัวได้ เขาค้นพบมันเนื่องจากการดิ้นรนหาที่ถ่ายเบา That’s part of his work. After losing the bargaining game, he absconds behind his stall, squeezes into a crack in the wall. His stall is one and a half metres wide and two metres deep. It faces a street of this tourist district and its back leans against a wall built around an overgrown vacant space. The wall has a crevice big enough to duck into. He discovered it as he was striving to find a place where to relieve himself. x

x

The symmetry of ด้านหน้าติด and ด้านหลังติด is lost due to language constraints.

x
The use of เนื่องจาก (due to, owing to, because, as a result of) is weird in this context.

ที่รกร้างประกอบด้วยต้นมะขามหนึ่งต้น กับวัชพืชและไม้เลื้อย กลายเป็นภาพแทนของป่าดิบที่ระนองบ้านเกิด เขาตะลึงกับป่าที่ถูกขังอยู่ในกำแพง ท่ามกลางอ้อมกอดของเมือง ความสงบชั่วขณะที่หลุดพ้นจากความเร่งร้อนของการต่อรองราคา และความเอื่อยช้าในจังหวะการก้าวย่างของนักท่องเที่ยว พาเขาเข้าสู่ภวังค์ สูดกลิ่นป่าดิบร้อนที่แน่นขนัดด้วยไม้สูง ขณะที่กลิ่นดอกกาแฟอบอวล ซึ่งหมายถึงผลผลิตกำลังรอการเก็บเกี่ยว ลูกและเมียเฝ้ารอคอยปุ๋ยและยาเพื่อเร่งดอกผล มีเขาอาสาเป็นนักรบออกล่าค่าใช้จ่ายส่วนนั้นในสมรภูมิริมหาดเฉวง The overgrown patch consists of a tamarind tree, weeds and creepers. It’s a substitute picture to the evergreen forest in Ranong, his birthplace. He’s astonished by the wall-contained forest in the embrace of the town. The momentary quiet that follows the rush of bargaining and the languid pace of tourists shuffling about takes him into a reverie, inhaling the smell of a hot evergreen forest thick with tall trees, while the fragrance of coffee flowers means that the crop awaits harvesting. Wife and child are waiting for fertiliser and chemicals to speed up the flowering, and he’s a volunteer warrior out to seek that part of the expenses involved in the battlefield by Chaweng Beach*. ..

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
* A beach on Samui Island.

ด้วยเข้าใจว่าเป็นที่ไร้เจ้าของ พ่อค้าหนุ่มยึดร่มเงาแห่งนี้เป็นที่พักผ่อนยามเมื่อยล้า ต้มน้ำด้วยเตาแก๊สปิกนิก ชงกาแฟซองสำเร็จรูป และเอนหลังบนเตียงผ้าใบ บ่อยครั้ง ที่มวนยาเส้นของเขามีส่วนผสมของกัญชา และพรรคพวกรู้ใจสองสามคนเป็นผู้ร่วมวง และบ่อยครั้งเช่นกันที่เขามึนเมาเดียวดาย หลับฝันถึงอ้อมกอดคุ้นเคยแห่งพงไพร ฝันถึงผึ้งหลวงรังใหญ่ที่ชะง่อนผา รอยเท้าหมูป่าริมธาร และพญากระรอกที่มีหางพวงใหญ่ As he understands that there’s no owner, the young trader has taken over this shady spot to rest when he’s tired, boil water over a Picnic gas cylinder, make instant coffee and recline on a camp bed. Often his handmade cigarette is mixed with hashish and a few likeminded friends join in, and often it is also that he’s drunk alone, dreaming of the familiar embrace of the jungle, dreaming of large nests of giant bees on an overhanging cliff, footprints of wild boars by a brook and giant squirrels with big bushy tails.
ที่ซึ่งแดดเริงแสง เผาไหม้แม้อากาศหายใจ A place where the fierce sun sears even the air you breathe.
ในห้องคนไข้ เด็กหนุ่มผละจากร่างคนป่วย หลบออกไปยืนริมหน้าต่าง ดึงโทรศัพท์ออกมาคุยพลางชำเลืองมองร่างบนเตียง เขาชี้โทรศัพท์เป็นการขออนุญาต ก่อนผลักประตูออกไปสู่ข้างนอก In the patient’s room, the young man pulls away from the patient’s body to go and stand by the window, takes out his phone to talk while looking sideways at the body on the bed. He points to the phone as if asking for permission before pushing the door open and stepping out.
สงกรานต์ปีนี้ได้ไหม ‘How about Songkhran** this year?’ ** The Thai New Year
เสียงพูดของชายหนุ่มกลืนหายลงคอ ขณะฟังคำตอบจากปลายสาย เขาหลับตา ความผิดหวังฉายวาบในสีหน้า ความเจ็บปวดเต็มอก แต่ไม่เพียงพอให้หลั่งน้ำตา The young man’s voice dies in his throat as he listens to the voice at the other end. He closes his eyes. Disappointment flashes across his face; pain fills his chest but not enough to trigger tears.
นอกหน้าต่างมีลมกระโชกแรง ลมหนาวไร้ที่มา พัดวนรอบตัว หอบลมหายใจของชายหนุ่มลอยขึ้นฟ้า ฟ้าเชื่อมต่อเป็นผืนเดียวกัน อากาศเชื่อมต่อกัน Outside the window there are strong gusts of wind. A nasty cold wind from nowhere blows around him. The young man’s panting breath floats up to the sky. The sky stretches out in one single expanse, as does the air.
ดังนั้น ลมหายใจของชายหนุ่มก็ล่องลอยไปยังอีกทวีป ที่อพาร์ทเมนท์ริมถนนเฮย์ ออสเตรเลีย หญิงสาวกำลังกรอกเสียงลงโทรศัพท์ แววตาหม่นเศร้า So the young man’s breath floats down to another continent, to a flat on Hay Street*** in Australia. A young woman is talking on the phone, sadness in her eyes. .

*** Main road in Perth, Western Australia

สงกรานต์ปีนี้ยังไม่ได้ รอก่อนนะ ไม่นาน ‘I can’t make it for Songkhran this year. You must wait. It won’t be long.’
ผีเสื้อตัวหนึ่งบินมาเกาะที่กระจกหน้าต่าง การขยับปีกของผีเสื้อตัวนี้อาจทำให้เกิดพายุพัดถล่มในที่ไหนสักแห่ง เป็นความจริงหรือเปล่าหล่อนไม่แน่ใจ แต่ภาพผีเสื้อ ทำให้หล่อนคิดถึงเมืองไทยจับใจ A butterfly lands on the windowpane. The flapping of its wings might trigger a devastating storm somewhere. Whether this is true or not, she isn’t sure, but the sight of the butterfly makes her suddenly pine for Thailand. บินมาเกาะที่: literally, ‘flies and comes and clings to’.
x x
รู้ใช่ไหม ผีเสื้อต้องเป็นหนอนก่อน ‘You know, don’t you, that a butterfly must be a caterpillar first?’
หลังเก็บโทรศัพท์ ชายหนุ่มสูดลมหายใจสองสามครั้ง ก่อนจะกลับเข้ามาในห้องคนไข้ เขานั่งข้างเตียงและถามคำถามกับคนไข้ After putting away his phone the young man takes a few deep breaths before returning to the patient’s room. He sits down by the bed and asks the patient.
คนไข้เป็นเด็กหนุ่ม ถูกผ้าพันแผลพันไว้ทั่วตัวคล้ายมัมมี่ ใบหน้าของเขาก็มีผ้าพัน เขาไม่ได้ตอบคำถาม คล้ายจะสงวนความสามารถของปากเพื่อคำตอบที่สำคัญ The patient is a boy. He’s covered with dressing all over like a mummy. There is dressing on his face as well. He doesn’t answer the question, as if reserving the strength of his mouth for important answers.
ถ้าตอนนี้เธอเป็นดักแด้ ไม่กี่วันก็จะกลายเป็นผีเสื้อ แต่เธอต้องรับรู้ความจริงว่า การศัลยกรรมทั้งตัวแบบนี้ อาจสุ่มเสี่ยงต่อชีวิต ‘If you were a pupa now, in a few days you’d be a butterfly, but you must realise that surgery all over like this can be life threatening.’
หนอนอาจไม่รู้ว่าต่อไปตัวเองต้องมีปีก ไม่ก็อาจรู้ตัวในเช้าใดเช้าหนึ่ง จากนั้นมันจึงห้อยตัวกับกิ่งไม้ เพื่อทำตัวให้เป็นดักแด้ เราอาจมีเวลาไม่มากพอจะเฝ้าดูพวกมัน แต่เราสามารถมองเห็นการเปลี่ยนแปลงของมันโดยหยาบๆ ได้ โดยเริ่มจากตามดูตัวหนอนที่ไต่กิ่งไม้แล้วห้อยหัวทำตัวคู้ ส่วนหางผูกติดกับกิ่งไม้ ถ้าเราสังเกตดีๆ จะเห็นว่าสีของมันค่อยๆเปลี่ยนไป ผิวหนังนุ่มหยุ่นค่อยๆ แข็งตัว กระบวนการนี้กินเวลาสองสามวัน A caterpillar may not know that it will later have wings, or may be aware of it some morning or other. After that it will cling to a tree branch to become a pupa. We may not have much time to watch it but we can see its transformation more or less, starting with watching it climb the branch and then hang upside down to fold its body, its tail stuck to the branch. If we look carefully, we’ll see its colour gradually change, its soft pliant skin gradually hardening. This process takes a few days. .
เราอาจเผลอสายตาไปสักชั่วโมง เพื่อจะกลับมาเห็นมันอยู่ในลักษณะเดิม จากนั้นเราอาจเผลอสายตาไปอีกสักชั่วโมง แล้วกลับมาพบว่ามันกลายเป็นดักแด้เสียแล้ว เราไม่อาจรู้ว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร ผิวหนังแข็งๆ ไม่ได้ถูกสร้างใหม่ หากเปลี่ยนสภาพจากผิวเดิมที่อ่อนกลายเป็นแข็ง แต่ไม่ว่าเราจะพลาดสายตาไปนานแค่ไหน เราต้องทันช่วงก่อนที่ผิวหนังแข็งหมดทั้งตัว We might look away for an hour or so and return to see it in its previous state. After that we might ignore it for another hour or so and return to find it’s already a pupa. We may not know how it happened. The hard skin is not newly created but has changed from soft to hard. Yet no matter how long we fail to observe, we must watch again before the skin is hard all over. =
ก่อนถึงการเปลี่ยนแปลงที่สมบูรณ์ หนอนน่าจะยังมีความรู้สึก มันจึงบิดตัวส่ายไปมา  เราได้แต่สงสัยว่ามันเกิดอะไรขึ้น Before the change is complete, the caterpillar must still be sentient, so it wriggles back and forth. We merely wonder what happened.
ก่อนจะรู้คำตอบ เราอาจมีคำถามใหม่ตามมาว่า เมื่อมันกลายเป็นผีเสื้อแล้ว มันจะยังมีความทรงจำช่วงตอนเป็นหนอนหรือเปล่า Before knowing the answer, we may have a follow-up question: when it’s already a butterfly, does it still remember being a caterpillar or not?
คนไข้หันหน้าออกไปทางหน้าต่าง เขา (ซึ่งต่อไปในวันหน้าเราจะเรียกว่าหล่อน) มองผ่านกระจกไปบนท้องฟ้า ไม่นานค่ำคืนจะมาถึง แต่บนฟ้าปรากฏดาวดวงหนึ่ง The patient turns his face to the window. He (whom at some future date we shall call ‘she’) looks through the pane to the sky. Before long the night will come, but in the sky one star appears.
เรามาจากดาวดวงนั้น ‘We come from that star.’
คำพูดที่เคยบอกก่อนหน้านี้ เขาเป็นมนุษย์ต่างดาว อาศัยอยู่ในร่างมนุษย์เพื่อพรางตัวเอง มนุษย์ต่างดาวไม่มีสิทธิ์เสียงอะไร นอกจากไม่เปิดเผยตัว ยังต้องปิดบังความรู้สึก – ความรักที่มีต่อมนุษย์ต่างเผ่าพันธุ์ แต่เมื่อไม่อาจปิดบัง จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงตัวเองให้เป็นพวกเดียวกันโดยสมบูรณ์ From the words said so far, they are extraterrestrials who take human form to disguise themselves. Extraterrestrials have no rights. Besides not revealing themselves they must hide their feelings – the love they have for beings of a different lineage –, but when they can’t they must transform themselves to be exactly like them.
สงกรานต์กำลังจะมาถึง Songkhran is coming.
เด็กหนุ่มขอให้ชายผู้เฝ้าไข้รอคอย เพื่อจะเห็นเขากลายเป็นผีเสื้อ และสัญญาว่าจะอยู่ด้วยกัน พันธะที่แลกกับการมีแกลอรี่ หรือการแสดงงานเดี่ยวในต่างประเทศ The boy asks the man who nurses him to wait so that he’ll see him turn into a butterfly, and to promise to stay with him as a bond in exchange for opening a gallery or holding an exhibition abroad.
ความเจ็บปวด  ชายหนุ่มเฉลย ‘Pain,’ the boy answers.
หนอนดิ้นเพราะความเจ็บปวด ก่อนจะได้กลายเป็นผีเสื้อ หนอนจะกลายเป็นดักแด้  เปลือกแข็งอยู่หลายวัน นอนนิ่งๆ ก่อนจะถึงวันอันสดใส ซึ่งเป็นเช้าที่มันจะโบยบินได้อย่างอิสระ The caterpillar wriggles because of pain. Before turning into a butterfly the caterpillar will turn into a pupa, its shell harden for many days, lying motionless until the day of brightness comes, which is the morning it will fly freely.
ก่อนเป็นผีเสื้อต้องผ่านความเจ็บปวด Before being a butterfly one must go through pain.
บางครั้ง ดักแด้ก็ตายก่อนจะได้เป็นผีเสื้อ Sometimes the pupa dies before being a butterfly.
x x
พ่อค้านาฬิกาเพิ่งมีชัยในธุรกิจ เขาไม่รู้เลยว่านาฬิกาที่เขาขายจะถูกนำไปเป็นส่วนหนึ่งของระเบิด เขาไม่ได้สนใจว่ามันจะใช้การได้ดีหรือไม่ด้วยซ้ำ แต่เช้าวันนั้นเขาแทบร้องไห้ เมื่อรู้ข่าวว่าพื้นที่รกร้างซึ่งเขายึดครองกำลังถูกปรับเปลี่ยนให้เป็นตึกแถวเพื่อการพาณิชย์ The clock trader has just achieved victory in business. He has no idea that the clock he sold will be made into a component of a bomb. He doesn’t care whether it’ll be used in a good way or not, actually. But that morning he almost cried when he learned that the over- grown space he occupies was to be turned into shop houses for commercial purposes.
คงเป็นวันนั้นที่เขารู้สึกว่า แดดร้อนเกินกว่าจะนั่งจิบกาแฟกับใคร It must have been that day that he felt that the sun was too hot to sit sipping coffee with anyone.
x x
สูงขึ้นไปจากพื้นโลกถึงระดับชั้นบรรยากาศ มนุษย์ต่างดาวผู้หนึ่งกำลังมองดูความเป็นไปของโลกมนุษย์ ในชุดผ้าคลุมสีแดง เขาเฝ้าระวังอันตรายที่จะเกิดขึ้น เขาเป็นมนุษย์ต่างดาวอีกคนที่ต้องปิดบังตัวเองด้วยรูปลักษณ์ของมนุษย์ ปิดบังความรู้สึกที่มีต่อเพื่อนร่วมงานสาว เราจะรู้สึกปลอดภัยที่มีเขาอยู่ด้วย และหวังว่าเขาจะช่วยเราในทุกเหตุการณ์ร้ายแรงที่จะเกิดกับโลก สายตาของเขามองเห็นทุกสมรภูมิที่เกิดขึ้นบนโลกใบนี้ High above the surface of the world, at the level of the atmosphere, one extraterrestrial in red garb is watching the goings-on of the human world. He’s on the lookout for potential dangers. He’s yet another extrater- restrial who must conceal himself in human form, hide the feelings he has for a female co-worker. We’ll feel safe knowing he is there also and hope he’ll help us in all the catastrophes that the world will face. His eyes see all the battlefields surfacing in this world.
ทหารกู้ชาติที่กำลังดิ้นรนรักษาพื้นที่ของตัวเองท่ามกลางกระสุนปืนและกับระเบิด ช่างเขียนรูปผู้รอคอยคนรักกลับมาจากต่างประเทศ พ่อผู้กำลังตามหาลูกเมียในเศษซากพิบัติภัย ชายที่หลงอยู่ในโลกต่างมิติ หมอที่เลิกรักษาคนไข้และกำลังสับสนกับเงาของตน นักรบที่นอนหลับในฝันของตัวเองและตื่นขึ้นในฝันของคนอื่น และมนุษย์ต่างดาวที่กำลังหาทางกลับบ้าน… Liberation soldiers struggling to hold their ground amidst bullets and bombs; draftsmen waiting for their lovers to return from abroad; fathers searching for their wives and children among the rubble of disasters; men lost in a parallel world; physicians who have given up treating patients and are confused by their own shadow; fighters lying asleep in their own dreams and waking up in other people’s dreams; and extrater- restrials looking for a way back home…
เรื่องราวเหล่านี้อาจปรากฏขึ้นในดวงตาของมนุษย์ต่างดาวผู้มีผ้าคลุมสีแดง เหมือนการปรากฏของภาพในทีวี แต่สำหรับมนุษย์โลกธรรมดาคนหนึ่ง เรื่องราวเหล่านี้ล่องลอยมาตามลม มันผุดขึ้นมาจากพื้นดิน ไหลท่วมพร้อมกระแสน้ำ บางครั้งตกลงมาพร้อมสายฝน และมีบ้าง ที่บางเช้า ต่อหน้าถ้วยกาแฟ เรื่องราวในสมรภูมิต่างๆ ฉายฉานพร้อมแสงแดด These stories may appear in the eyes of the extraterrestrial clothed in red as do pictures on a TV screen, but for a human being in the ordinary world these stories are borne by the wind. They spring out of the ground, flow with the streams, sometimes fall with the rain, and there are times on some mornings, in front of a cup of coffee, when stories in the various battlefields shine along with the sun.
ขณะที่แก้วกาแฟกรุ่นกลิ่นตรงหน้า อาจเป็นเวลาที่มือสังหารบางคนตั้งศูนย์ปืนเล็งหน้าผาก มือสังหารอาจกำลังดูเหยื่อเติมน้ำตาลลงในแก้วกาแฟ หนึ่งช้อน สองช้อน พลางนึกถึงกาแฟแก้วของตัวเอง ซึ่งไม่ได้จิบดื่มมาหลายวันแล้ว คงนึกหวังเป็นผู้เติมน้ำตาลลงไปเสียเอง หนึ่งช้อน สองช้อน While the glass of coffee is fragrant before you may be the time when some killers are training their guns on your forehead. They may be watching their target adding one spoonful or two of sugar to the coffee in the glass while thinking of their own glasses of coffee they haven’t tasted in days, hoping perhaps to be the ones adding the sugar, one spoonful or two. Note the change from ‘cup’ to ‘glass’ – Thai coffee is drunk in glasses upcountry and in town slums; cups are the urban, middle-class version.
เหล่านั้นเป็นเรื่องแต่ง และอาจมีบ้างที่เป็นเรื่องจริง เหมือนที่เราไม่รู้ตัวว่ากำลังอยู่ในความฝัน กระทั่งเราตื่น ซึ่งคงมีบางครั้งที่เราอยากให้ความฝันและความจริงสลับที่กัน Those are invented stories, and there may be some that are true, as when we aren’t aware whether we are in a dream until we wake up, for which there may be times when we’d like dream and reality to swap places.
x x
เป็นไปได้สูงที่มนุษย์ต่างดาวหลงรักมนุษย์ แต่บางครั้งมนุษย์ต่างดาวก็หลงรักกันและกัน It’s highly possible that extrater- restrials are in love with humans but sometimes extraterrestrials love one another.
ที่ออสเตรเลีย หญิงสาววางโทรศัพท์สายของลูกสาว หลังปฏิเสธการพูดคุยกับพ่อของเด็ก จะอย่างไรเธอก็ต้องกลับไปหาพวกเขา แม้จะหมดรัก แต่ยังคิดหาทางออกที่ดีกว่าการหย่าไม่ได้ บางทีความรักของเธออาจเป็นเหมือนมนุษย์ต่างดาวสองคนที่แอบหลงรักกัน มันยิ่งไม่ง่าย ในเมื่อต่างก็ต้องรักษาสถานะการเป็นมนุษย์เพื่อจะอยู่บนโลกนี้ต่อ ความรักจึงถูกซ่อนเร้นและแรงปรารถนาในการกลับดวงดาวของตัวเองถูกกักขัง In Australia, the young woman puts down her daughter’s phone after refusing to talk with the child’s father. In any case she must go back to see them. Even though love has run its course she still can’t think of a better way than divorce. Maybe her love is like two extraterrestrials who secretly love each other, which is all the more difficult as each must preserve their status as humans to remain in this world. Love is thus concealed and the longing to return to their planet kept under wraps. x

x

จะหมดรัก: literally, ‘there’s no more love’.
x

x

ถูกกักขัง: literally, ‘imprisoned’, ‘incarcerated’, ‘taken into custody’ – obviously, some other expression had to be found.

x x
ประตูขาเข้าและขาออกผู้โดยสารของสนามบิน เป็นที่รวมของผู้ซึ่งก้าวเข้ามา และก้าวออกไป Entrance and exit doors for passengers at the airport are the meeting points of those who step in and those who step out
วันสงกรานต์ใกล้มาถึง หญิงสาวกำลังก้าวเข้ามา ขณะที่ชายหนุ่มก้าวออกไป ทั้งสองต่างมีคนข้างกาย พวกเขาสองคนสบตากัน แต่คล้ายมองไม่เห็นกัน ไม่มีแม้สัญญาณเล็กๆ ที่บอกว่าทั้งคู่รู้จักกัน แต่ขณะที่ทั้งสองเดินผ่านกันตรงช่องทางเดิน ร่างของพวกเขาถูกเบียดให้ใกล้กัน ทว่าต่างคนต่างมุ่งไปในวิถีของตัวเอง ขณะปลายนิ้วของทั้งสองพยายามไขว่คว้ากัน Songkhran Day is drawing near. The young woman is stepping in as the young man is stepping out. They each have someone by their side. Their eyes meet but it’s as if they don’t see each other. There isn’t the least signal showing that they know each other, but as the two pass in the throughway, their bodies are squeezed close to each other, yet each goes on his and her way while their fingertips grope for a touch.
ปลายนิ้วมีโอกาสสัมผัสแค่ชั่ววินาที ก่อนผ่านไป แต่ชั่ววินาทีนั้น – วินาทีที่กระสุนปืนวิ่งออกจากรังเพลิง ระหว่างที่แรงระเบิดเผาไหม้และทำให้เกิดแรงกดอากาศ ในช่วงเวลาเกิดภัยพิบัติ ช่วงเวลาที่ชายในชุดผ้าคลุมแดงเหาะรอบโลกครบหนึ่งรอบ – เป็นวินาทีที่มนุษย์ต่างดาวในร่างมนุษย์สองคน รับรู้ถึงการโหยหาอ้อมกอดและไออุ่นของกันและกัน The contact of the fingertips lasts a mere second, but that second – the second the bullet flies from the breech as the strength of the explosion sears and makes the air contract in the time it takes for disaster to strike and for the man in red garb to complete a revolution round the world – is the second when the extraterrestrials in the bodies of the two human beings experience a craving for each other’s embrace and warmth. ก่อนผ่านไป need not be translated, as it is stating the obvious.
x x
เช้าวันนี้มีแดด This morning the sun is out.
ซึ่งร้านกาแฟข้างสถานีรถไฟในที่แห่งหนึ่งถูกอัดเป็นฝุ่นด้วยแรงระเบิด As the coffee shop by the railway station somewhere is blown to dust by the strength of an explosion,
ซึ่งกระสุนปืนกำลังถูกส่งออกจากรังเพลิง as the bullet is being dispatched out of the breech,
ซึ่งคงเป็นวันนั้น – ที่เรารู้สึกว่าแดดเช้าร้อนเกินกว่าจะนั่งจิบกาแฟ it may be that day … when we feel that the morning sun is too hot to sit sipping coffee.
 13 มีนาคม 2554 | เกาะสมุย
| สุราษฎร์ธานี

13 June 2011 – Samui Island – Surat Thani

Jadet Kamjorndet, born in 1975 in Surat Thani, is an artist and a song writer
as well as a writer. His first collection
of short stories, It is too hot this morning to sit sipping coffee in the sun,
has just won him this year’s
SEA Write Award.
.

Ministers – Wisa Khanthap

ooo
For the record: I translated this story, which was published in Thai in 2008, in January 2010 for the Bangkok Post, which gave precedence to other talents until it ran out of space for frivolous literary fiction. Now I learn that the author, whom I don’t know personally but whose name has been familiar to me since I first set foot in Thailand as a reporter nearly forty years ago, has been named assistant to the social development minister. So what better time to present him with this translation and wish him luck among those ‘ministers’ he derided so well only three years ago? MB

รัฐมนตรี

Ministers

วิสา คัญทัพ

Wisa Khanthap

TRANSLATOR’S KITCHEN
มีเรื่องน่าขำอยู่มากมาย เป็นต้นว่า รัฐธรรมนูญกำหนดให้ ส.ส.ต้องจบปริญญาตรีมหาวิทยาลัยบางแห่งจัดให้มีการเรียนระดับปริญญาตรีภาคพิเศษ สามารถเทียบโอนความรู้จากประสบการณ์การทำงานได้ เรียนกันปีสองปีก็จบการศึกษา แต่ค่าหน่วยกิตแพงกว่าการเรียนตามปกติมาก There are plenty of funny stories. For instance, the Constitution stipulates that members of Parliament must hold bachelor’s degrees. Some universities have set up special courses at bachelor’s degree level allowing for transfer of knowledge from their work experience; the course lasts one year or two, but costs much more than normal tuition. .
ไม่มีปัญหา พวกเขาเหล่านั้นมีเงิน การลงทุนทางการศึกษาระดับแสนบาทนับว่าน้อยมาก No problem. These people have money. Investing in education at the hundred-thousand-baht level is nothing much.
มีเรื่องน่าขำกว่านี้อีก นักการเมืองบางคนเห็นว่า การมีดีกรี ดร.นำหน้าเป็นเรื่องที่สร้างความภูมิฐานให้กับตนเอง จึงพากันไปเรียนต่อปริญญาโท ปริญญาเอก จบจากต่างประเทศมาอย่างง่ายดายไม่มีปัญหาแม้ต้องเสียค่าเครื่องบิน บินไปๆ มาๆ เสียค่าใช้จ่ายต่างๆ มากมาย พวกเขาเหล่านั้นมีเงินมีวิธีหาเงิน การลงทุนเพื่อมีคำนำหน้าว่า ด็อกเตอร์ เป็นเรื่องที่คุ้มเกินคุ้มในทรรศนะของพวกเขา What’s funnier is that some politicians consider that “Dr” in front of their names would work wonders for their exalted selves, so they get themselves master’s degrees and doctorates from abroad in a snap. No problem, even though they have to pay for multiple airfares and lots of related expenses. They have money and money-making abilities. Investing to have your name preceded by the title “Doctor” is more than worth it in their view.
เมื่อค่านิยมทางสังคมยอมรับคนมีปริญญาว่าวิเศษกว่าคนอื่นๆ การซื้อขายปริญญาก็เป็นเรื่องปกติไม่มีใครสนใจเบื้องหน้าเบื้องหลังความเป็นมาของปริญญา และไม่มีใครสนใจความรู้หรือปัญญาอันแท้จริง คนรวย คนมีเงินเท่านั้นคือผู้ประสบความสำเร็จในชีวิต และคนเหล่านี้คือคนเก่ง คนดี ของสังคมในยุคปัจจุบัน When social values have it that degree-holders are superior, trading in degrees is normal. Nobody wonders how degrees are obtained and nobody questions the knowledge or wisdom of degree-holders. Only the rich, the moneyed, achieve success in life and these people are smart people, good people in this time and age.
เรื่องที่ขำไม่ออกก็คือ นักการเมืองพวกนี้เชื่อว่าหากเขาเป็น ส.ส.ติดต่อกันสักสองสามสมัย เขาก็พร้อมเป็นรัฐมนตรีได้และสามารถบริหารจัดการได้ทุกกระทรวง ดังมีตัวอย่างให้เห็นว่า หลายคนเป็นรัฐมนตรีมาแล้วหลายกระทรวง วนเวียนหน้าเก่าซ้ำซากอยู่เท่านี้ เหมือนกับว่าประเทศไทยมีคนเหมาะสมที่จะเป็นรัฐมนตรีบริหารชาติบ้านเมืองได้ไม่กี่ร้อยคน What is no laughing matter is that those politicians believe that if they are MPs a couple of times they are ready to be ministers in any ministry, and the same old faces keep revolving as if Thailand had only a few hundred people worthy of being ministers to run the nation.
รัฐมนตรีใช่ว่าใครนึกอยากเป็นแล้วจะได้เป็นกันง่ายๆ นักการเมืองบางคนเป็น ส.ส.มาหลายสมัยก็ไม่ได้เป็น แต่บางคนเป็น ส.ส.สมัยแรกได้เป็นรัฐมนตรีเลยก็มี วนเวียนเป็นรัฐมนตรีอยู่อย่างนี้ บางคนทั้งชีวิตมีโอกาสครั้งเดียว ต้องถือว่าคนที่ได้เป็นมีบุญพาวาสนาส่ง แข่งเรือแข่งพาย แข่งได้ แข่งบุญแข่งวาสนาไม่ได้ โบราณว่าไว้ว่า เป็นสัจจะโดยแท้ It isn’t that becoming a minister whenever you feel like it is easy. Some politicians are MPs many times over but never make it as ministers, while some first-time MPs do become ministers and keep revolving from one ministry to another. Some have only one chance in a lifetime. It must be held that those who do enjoy good fortune from past merit. You can vie for victory in a boat race but you cannot vie for past merit, the ancients used to say: true wisdom indeed.
ดังนั้น การที่ไอ้ทุย คุณทุย ท่านทุย ได้เป็นรัฐมนตรีมาแล้วห้าครั้งห้าหน จึงถือว่าเป็นเรื่องบุญพาวาสนาส่ง มิบังควรที่ใครจะคิดไปประชันขันแข่งกับไอ้ทุย เอ๊ย ท่านทุย So it is that Ai Thui, Khun Thui, Tharn Thui* has been a minister five times as a matter of meritorious good fortune. It is not appropriate for anyone to compete with Ai Thui, uh, Tharn Thui. * Ai: derogative or affectionate designation, in low-class speech; Khun = Mr; Tharn = His Excellency. Thui (ทุย): water buffalo.
อันที่จริงจะว่าไปแล้ว กว่าท่านทุยจะก้าวมาถึงขั้นนี้ได้ ท่านทุยมีความอดทนสูงยิ่ง เพียรพยายามสมัคร ส.ส.หลายครั้งหลายหนแต่สอบตกร่ำไป เพื่อนฝูงดูถูกเหยียดหยาม หัวเราะเยาะเย้ย สารพัดพูดจาถากถางให้เจ็บให้อาย ท่านทุยคิดได้ว่า ขืนสู้ต่อไปในพื้นที่เดิมคงไม่มีโอกาสได้เกิด จึงเปลี่ยนพื้นที่ไปหาจังหวัดทางภาคอีสานลงสมัคร เลือกหาจังหวัดที่จ่ายต่อหัวถูกเงินสุด ที่สำคัญต้องเป็นเขตเลือกตั้งขนาดเล็กที่มีประชากรจำนวนน้อยที่สุด มีคู่แข่งอ่อนที่สุด และต้องได้ลงสมัครกับ ส.ส.เก่าที่มีฐานคะแนนเสียงดี พร้อมเตรียมเสบียงเงินเต็มที่ คราวนี้ท่านทุยประสบความสำเร็จได้เป็น ส.ส.สมใจ Actually, all things considered, before Tharn Thui reached that position, he had to put up with a lot, standing for elections many times only to fail repeatedly. His friends looked down on him, laughed and jibed at him, hurting him, shaming him. Tharn Thui thought that if he kept fighting on the same grounds it would lead him nowhere, so he moved his battle- ground to the Northeast, choosing a province where the cost per head was the lowest and, most important, a constituency with the fewest voters and the weakest opponents, and he teamed up with the sitting MP who enjoyed a comfortable majority, along with a full war chest. This time Tharn Thui succeeded and became MP as was his wish.
เมื่อเส้นทางเดินเปิด ท่านทุยผู้มีความสามารถเฉพาะตัว อันยากที่ใครจะเลียนแบบในเรื่องของการแสวงผลประโยชน์ ความคล่องแคล่วว่องไวในการประสานประโยชน์สารพัดตามแนวถนัด ไม่นานท่านทุยก็มีชื่อติดอยู่ในแถวหน้าของนักการเมืองอาชีพ ก้าวขึ้นเป็นรัฐมนตรีครั้งแรกในเวลาไม่นานนัก Once the way was open, Tharn Thui, with his personal abilities, his hard-to-emulate flair for graft and expertise in giggling accounts safely, before long was held to be in the forefront of professional politicians and soon became a minister.
ท่านทุย แม้ไม่เคยทำมาค้าขายอะไรจนประสบความสำเร็จในชีวิต แต่ท่านทุยก็ได้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์ สามารถบริหารจัดการกระทรวงพาณิชย์ กำกับดูแลการค้าขายของคนไทยทั้งประเทศได้เป็นอย่างดี รัฐมนตรีให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนถึงนโยบายตลอดจนโครงการและภารกิจต่างๆ อย่างผู้มีความเข้าใจรอบรู้ สรุปได้ว่าท่านทุยเรียนรู้บทบาทหน้าที่การเป็นรัฐมนตรีได้อย่างรวดเร็ว เวลาผ่านไปหนึ่งปีเศษ นายกรัฐมนตรีปรับคณะรัฐมนตรี ท่านทุยเป็นรัฐมนตรีที่มีผลงาน ถูกย้ายให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ทันทีที่เข้ารับตำแหน่ง ท่านทุยก็ออกมาแถลงนโยบายของกระทรวง วางแนวทางการทำงานต่างๆ ดูน่าเชื่อถือ กระทรวงคมนาคม กระทรวงมหาดไทย ท่านทุยเป็นรัฐมนตรีมาแล้วทั้งนั้น กระทั่งตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี ท่านทุยผ่านมาหมด Even though he had never in his life traded successfully, Tharn Thui be- came deputy commerce minister, ably running the ministry and supervising the trading of Thai people in the entire country. He gave interviews to the mass media about policy and various programmes and activities as a man with comprehensive knowledge. In other words, he learned the role and duties of a minister rapidly. One year later, the prime minister reshuffled the council of ministers. As an industrious minister, Tharn Thui was named Industry minister. As soon as he took up his function, he proclaimed the policy of the ministry, defining its orientations impressively. Commu- nications minister, Interior minister Tharn Thui has been as well, and even deputy premier. o

o

o

o

o

o

o

o

A play on words gained in translation.

เรื่องที่น่าขำก็คือ ก่อนเป็นนักการเมืองไม่เห็นมีเงินมีทองอะไร แต่พอเป็นรัฐมนตรีประกาศทรัพย์สินออกมา มีตัวเลขทั้งทรัพย์สินและหนี้สินร่วมร้อยล้าน ยิ่งเป็นรัฐมนตรีนานทรัพย์ศฤงคารยิ่งงอกงามเบ่งบานอย่างชนิดที่คนธรรมดาชาติหนึ่งยากจะหาได้ อย่าไปสงสัยหรืออย่าได้อิจฉานักการเมืองอาชีพอย่างท่านเลย ตอนนี้ใครก็ชมว่าท่านเก่ง ไม่แน่จริงเป็นรัฐมนตรีไม่ได้ทุกสมัย พ่อค้านักธุรกิจ เศรษฐีร้อยล้านพันล้านอยู่ล้อมรอบกาย The funny thing is that, before, as a politician, he apparently had no money, but as soon as he was a minister and declared his wealth, his assets and liabilities amounted to one hundred million baht. The longer he has been a minister, the more his holdings have burgeoned in a way ordinary people couldn’t match in a lifetime. Don’t be suspicious or jealous of professional politicians like him. Now everybody admires him as a smart man. If he wasn’t he wouldn’t have been a minister time after time, surrounded by traders, businessmen and other billionaires.
ไม่มีใครทราบว่าขณะนี้ท่านทุยกำลังมองหานายกรัฐมนตรีคนใหม่ โดยความเชื่อเฉพาะส่วนตัวของท่านซึ่งสั่งสมความจัดเจนการคลุกคลีกับการเมืองเมืองไทย มาตั้งแต่สมัยเป็นผู้นำนักศึกษายุคต้านเผด็จการ ท่านทุยรู้จักอำนาจดี ยิ่งเป็นอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดกับคนคนเดียว เทอมสูงสุดไม่เกินสิบสองปีทว่าแปดปีนี่ก็เต็มที่ หลังแปดปีนี้ความเปลี่ยนแปลงอื่นๆ อาจเกิดขึ้นได้ง่าย คนจะหาทางเลือกใหม่ๆ เอง หาตัวแปรใหม่ๆ มาเปรียบเทียบ ท่านทุยรู้ลุ่มลึกถึงความเปราะบางในความแข็งแกร่งดี ท่านจึงเริ่มมองหาผู้นำทางการเมืองคนใหม่ๆ อย่างเงียบๆ เพียงลำพังคนเดียว Nobody knows that now Tharn Thui is looking for a new prime minister. In his personal opinion informed on close association with Thai politics since he was a student leader opposing the military dictatorship of the time, Tharn Thui knows power well, especially absolute power vested in one man whose term can last at most twelve years but eight years should be plenty. After eight years changes happen easily, people will look for new choices, for new variables to make comparisons. Tharn Thui knows in depth the fragility of the strong, so he is starting to look for a new political leader quietly by himself.
นักธุรกิจหนุ่มใหม่ เศรษฐีใหม่ซึ่งมีภาพพจน์ทางสังคมดีเยี่ยมคนหนึ่งกำลังถูกท่านทุยหมายปองในใจโดยไม่รู้ตัว ท่านทุยใช้อำนาจรัฐเอื้อเฟื้อ ช่วยเหลือดูแลเขาเป็นพิเศษ ทำให้ธุรกิจเขาแข็งแกร่งขึ้น ภายใต้การชี้นำอย่างชาญฉลาดว่าด้วยเรื่องการช่วยเหลือจากภาครัฐ มีการนัดดื่มไวน์ขวดเรือนหมื่น เพื่อกระชับความสัมพันธ์ให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นในหลายค่ำคืนที่ทั้งสองฝ่ายสะดวก ให้ดอกไม้แห่งมิตรภาพเบ่งบานไปเรื่อยๆ ยังไม่ถึงเวลาที่ท่านทุยจะชักชวนเขาเข้ามายุ่งเกี่ยวกับการเมือง เพียงแต่เกริ่นชื่นชมความสามารถและวิสัยทัศน์ของนักธุรกิจหนุ่มใหญ่ ขอความรู้ตลอดจนคำแนะนำต่างๆ ไปใช้ประโยชน์ในการบริหารชาติบ้านเมือง A young newly rich businessman with an excellent social image is being targeted by Tharn Thui unknowingly. Tharn Thui uses state power to favour him and nurture him in a special way, firming up his business under the clever guidance of state help. There are tastings of ten-thousand-baht bottles of wine to tighten the relationship on the many nights that are convenient to both sides, so that the flower of friendship may blossom continuously. It isn’t time yet for Tharn Thui to press him to get involved in politics, merely to admire the ability and vision of the young tycoon and ask for knowledge and suggestions from him to put them to use in the running of the nation.
แต่นักการเมืองรุ่นน้องท่านทุยอีกหลายคนไม่คิดเช่นนั้น ท่านทึ่มอดีตรัฐมนตรีหลายกระทรวงผู้เพิ่งย้ายพรรคมาร่วมกับพรรครัฐบาลและปัจจุบันเป็นรัฐมนตรีในคณะรัฐบาลชุดนี้คาดหวังลึกๆ ว่า เขาก็มีโอกาสเป็นผู้นำในรุ่นต่อไปเช่นกัน ท่านทึ่มเกิดในชาติตระกูลมหาเศรษฐี พ่อเป็นเจ้าของบริษัทรับเหมาก่อสร้างรับงานทำถนนหนทางต่างๆ มาแต่สมัยผู้นำกองทัพยังเรืองอำนาจยุคเผด็จการ ต่อเนื่องถึงช่วงประชาธิปไตยใต้อำนาจทหาร ท่านทึ่มลงสมัคร ส.ส.ครั้งแรกไม่ได้ลงในจังหวัดบ้านเกิดของตนเองแต่ลงในจังหวัดที่พ่อไปสร้างถนนหนทางไว้มากมาย ได้รับการชักชวนจากหัวหน้าพรรคที่เป็นอดีตผู้บัญชาการทหารบก และผู้บัญชาการทหารสูงสุด ศึกช้างชนช้างเกิดขึ้นในจังหวัดด่านของภาคอีสานทุ่มเงินเททองชนิดเปิดน้ำก๊อกแข่งกัน But many other politicians junior to Tharn Thui do not think like that. Tharn Thuem*, a former serial minister who has just defected to the government party and currently sits in the council of ministers, is nursing the hope of making it as the next leader. Tharn Thuem was born in a mega-rich family. His father’s construction company has been building roads ever since the golden age of military dictatorship to the current era of democracy under military brawn. When he first stood for election, Tharn Thuem didn’t stand in his native province but in a province where his father had built many roads, at the invitation of a party leader who was a former army commander and former supreme commander. An elephant war ensued in that province at the threshold of the Northeast, with money gushing forth like water from a tap. * Thuem: blockhead.Serial minister: another gain in translation.
อีกฝ่ายหนึ่งเป็นถึงหัวหน้าพรรคการเมืองใหญ่ อดีตรัฐมนตรีหลายสมัย นายทหารใหญ่ยศพลเอกเช่นกันในฐานะ ส.ส.เจ้าของพื้นที่ตลอกาล เนื่องจากเป็นการเลือกแบบแบ่งเขตเรียงรวมเบอร์ จึงไม่มีใครสอบตกแต่ท่านทึ่มสำแดงฤทธิ์เดชว่าร้ายแรงขนาดไหนให้เห็น โดยชนะคะแนน นำมาเป็นอันดับหนึ่ง พรรคของท่านทึ่มเป็นฝ่ายค้าน คู่แข่งผู้เป็นหัวหน้าพรรคได้เป็นผู้จัดตั้งรัฐบาลและเป็นนายกรัฐมนตรี ต่อมาเมื่อมีการปรับคณะรัฐมนตรี ด้วยสายตายาวไกล เพื่อตัดไฟแต่ต้นลม และเพื่อดึงกลุ่มทุนรุ่นใหม่เข้าพรรคในอนาคต นายกฯ จึงเชิญพรรคของท่านทึ่มเข้าร่วมรัฐบาล และท่านทึ่มได้เป็นรัฐมนตรี เป็น ส.ส.สมัยแรกก็ได้เป็นรัฐมนตรีเลย เส้นทางการเมืองของคนมีเงินอย่างท่านทึ่มดูจะสวยงามเพียบพร้อมกว่าท่านทุย His opponent was the leader of a large political party, a former minister of many eras and a general too and perennial local MP. As it was a multiple-MP-constituency type of election, there was no loser, but Tharn Thuem showed his mettle by scoring the most votes. His party was in the opposition; his opponent, the party leader, formed the government and became prime minister. Later when there was a cabinet reshuffle, to nip trouble in the bud and attract new capital to the party in the future, the far-sighted prime minister invited Tharn Thuem’s party to join the government and Tharn Thuem became a minister – a first-time MP did become a minister. The political road of moneyed people such as Tharn Thuem is better paved than Tharn Thui’s is.
อย่างไรก็ตาม คนพวกนี้เกิดมาเพื่อเป็นรัฐมนตรีของประเทศแบบนี้ For all that, these people are born to be ministers in a country of this kind.
ท่านทึ่มเป็นรัฐมนตรีมาหลายสมัยหลายกระทรวง แต่ตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีก็ผ่านมาแล้วเช่นกัน ดังนั้นจึงไม่แปลกอันใด หากท่านทึ่มจะแอบมีความคาดหวังถึงอนาคตในอีกแปดปีข้างหน้าโดยไม่จำเป็นต้องมองหาใครเหมือนท่านทุย เพราะเขามีทุกอย่างรวมอยู่ในตัวตนพร้อมหมดแล้ว และเขาก็คิดเหมือนกันว่า เวลาของนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบันผู้ได้รับความนิยมจากประชาชนสูงยิ่งขณะนี้ ไม่น่าจะเกินสิบสองปีเช่นกัน Over the years, Tharn Thuem has run many ministries. He too has been a deputy prime minister, so that there is nothing strange in his nurturing secret hopes for the future, eight years from now, without having to look for someone else like Tharn Thui has to, because he already has everything going for him and he thinks as well that the mandate of the current prime minister who is most popular right now should not last twelve years.
นักการเมืองอายุห้าสิบอย่างเขา ถึงเวลานั้นก็แค่ห้าสิบแปดปี ยังหนุ่มพอที่จะเป็นนายกรัฐมนตรีได้สบาย A fifty-year-old politician like him by then will only be fifty-eight, young enough to be prime minister comfortably.
ท่านรัฐมนตรีตะวันก็เป็นเศรษฐีตัวจริงอีกคนหนึ่งที่อยู่ในวัยห้าสิบกว่าๆ เข้ามาทำงานการเมืองแบบก้าวกระโดดเช่นกัน ที่สำคัญรั้งตำแหน่งสำคัญในพรรคเป็นถึงเลขาธิการพรรค เป็นรัฐมนตรีผูกขาดที่ใครก็โยกคลอนได้ยาก แต่น้ำหยดลงหินทุกวันหินมันยังกร่อน แม้ท่านตะวันจะใฝ่ฝันก้าวไกลไว้แค่ไหนหรือไม่ก็ตาม อุปสรรคของท่านตะวันก็ดูจะเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ระยะหลังท่านอยู่ในกระแสต่ำ ดวงไม่ถึงจะแข่งบุญแข่งวาสนากับท่านทึ่มไหวหรือไม่ยังไม่รู้ ท่านตะวันมีความเห็นว่า แค่นี้ก็มีคนพร้อมจะเป็นนายกรัฐมนตรีเยอะแล้ว ท่านทึ่มจะไปหาคนนอกมาอีกทำไม Minister Tawan is another true tycoon in his fifties. He too has jumped into political work and, most important, holds the paramount post of party secretary. He is a serial minister hard to destabilise. But a sustained drop of water can split stone over time. No matter how far Tharn Tawan’s dreams will take him, his troubles seem to be steadily on the rise. Lately he has been in the minority. Whether or not he will be able to compete with Tharn Thuem’s meritorious good fortune is not known. Tharn Tawan is of the opinion that there are already enough people ready to be prime minister, so why should Tharn Thuem look for an outsider?
พูดถึงยุคนายทุนเป็นเจ้าของอำนาจรัฐ โดยผ่านระบบซื้อขายสัมปทานสี่ปีจากประชาชนตามระบอบประชาธิปไตยทุกวันนี้ ยังมีพวกเราอีกคนหนึ่งคือไอ้ก้าว เอ๊ยท่านก้าว รัฐมนตรีหนุ่มผู้มีชีวิตผูกพันอยู่กับไก่ไม่รู้ว่าท่านเกิดปีระกาด้วยหรือเปล่า ท่านก้าวในอดีตเคยหิ้วกระเป๋าให้อาจารย์ขาประจำ คนที่ชอบออกจากห้องสมุดมาวิพากษ์วิจารณ์นายกรัฐมนตรีนี่แหละ ท่านก้าว ก้าวไปได้ดิบได้ดี อย่างโบราณว่าหนูตกถังข้าวสาร ทว่าหนูอย่างท่านก้าวส่อแววมาตั้งแต่หิ้วกระเป๋าให้อาจารย์ขาประจำแล้ว เพราะท่านเป็นหนูที่ขยันขันแข็ง คล่องแคล่วว่องไว เอาการเอางาน เวลานั้นแม้ยังยากไร้ แต่รสนิยมท่านส่อแววใฝ่สูงเสมอมา ชอบรถเบนซ์เป็นชีวิตจิตใจ ท่านใช้รถเบนซ์เก่าๆ เช็ดล้างทำความสะอาดดูแลรถอย่างดี และพูดถึงคุณภาพรถเบนซ์ว่าเยี่ยมยอดอย่างไรให้พวกเราฟังเสมอๆ วันนี้ท่านก้าวเป็นรัฐมนตรีสายนายทุนใหญ่ เข้าสู่แวดวงการเมืองทางลัด มาแรงแซงทุกโค้ง เหยียบคันเร่งรุนแรง อาศัยกำลังส่งดีผงาดจากรัฐมนตรีช่วยสู่รัฐมนตรีว่าการชนิดสื่อมวลชนคาดไม่ถึง หลักการกลับมาเป็นรัฐบาลครั้งที่สองอีกสี่ปี ท่านก้าวยังคงเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงฯ เหมือนเดิม Talking about the era of capitalists as owners of state power through the current democratic system of pur- chasing four-year franchises from the people, there is another one of us, and that is Ai Kao, uh, Tharn Kao, a young minister whose life is involved with chickens, whether or not he was born in the Year of the Rooster. Tharn Kao in the past was always carrying the teacher’s briefcase as a regular disciple. It is always the bookish ones that criticise the prime minister. Tharn Kao prospered like a rat fallen into the rice bin, as the ancients used to say, but a rat like Tharn Kao had shown early signs even when he carried the teacher’s briefcase, because he was an industrious rat, an active, earnest rodent. At the time, although under- privileged, his taste was always lofty. He had a passion for Mercedes Benzes, drove an old Benz, wiped, washed, cleaned and took good care of it, and was always telling us of the outstanding merits of Mercedes Benzes. Now Tharn Kao is a tycoon minister. He has taken a shortcut into political circles, hugging every bend, driving at full speed, making it to prominence from deputy minister to minister in a way that has left the mass media agape. Now that the govern- ment has been returned to power for another four years, Tharn Kao is a minister yet again.
“อ้าว นี่มันไอ้ก้าวนี่หว่า” พวกเราบางคนร้องขึ้นด้วยเสียงอันดังหลังจากจ้องดูหน้ารัฐมนตรีในหนังสือพิมพ์แล้วเพิ่งจำได้ โปรดอย่าเข้าใจผิด เพราะมิได้เรียกโดยไม่คารวะ หากแต่โพล่งหลุดออกมาประสาคนเคยสนิทสนมกันมาก่อน ไม่รู้ว่าท่านก้าวเห็นด้วยกับการตระเตรียมนายกรัฐมนตรีคนใหม่จากคนนอกหรือไม่ “Hey, but that’s Ai Kao!” some of us shout when they see the ministers’ mug shots in the newspaper and recognise him. Please don’t misun- derstand: we do not call him so out of a lack of respect, but this is how those who knew him well in the past can’t help but speak. We do not know whether Tharn Kao agrees with making ready for an outside prime minister or not.
แข่งเรือแข่งพายแข่งกันได้ แต่แข่งบุญแข่งวาสนา อย่าแข่ง คนพวกนี้เกิดมาเป็นรัฐมนตรีของประเทศแบบนี้ You can vie for victory in a boat race but you cannot vie for past merit. These people were born to be ministers in a country of this kind.
อย่างไรก็ตามรัฐบาลนี้ประกาศจะปราบคอร์รัปชันให้ราบคาบ แต่ถึงวันนี้ก็ยังทำไม่ได้ ที่สำคัญนายกรัฐมนตรีเครียดหนักวอนขอความเห็นใจจากประชาชน พูดดุดันว่ามันเป็นสันดานแก้ไขยาก ต้องขอเวลาบ้าง ท่านจะจัดการอย่างไรกับรัฐมนตรีของท่านเป็นเรื่องที่ต้องติดตามดูกันต่อไป หากจัดการไม่ได้เป็นปัญหาแน่ เพราะเมื่อฝ่ายค้านในสภาก็คงต้องออกมาเคลื่อนไหว หลายคนมองว่าถ้านายกฯ วางมือ เรือก็ล่ม สิ้นสุดแปดปีไปแล้ว หากกระแสตกต่ำ นายกฯ อาจต้องถอยและผลักดันบางคนให้ออกมารับหน้าเสื่อแทน In any case, the government has proclaimed that it will suppress corruption entirely, but up to now has been unable to. The important thing is that the prime minister is very much under stress, appealing for under- standing from the people, bawling out that it is a hard-to-redress baser instinct and he must ask for time. How he will deal with his ministers is something that must be watched. If he cannot manage, it will be a problem for sure, because when the parliamentary opposition gets into action, many believe that if the prime minister gives up, the boat will sink. At the end of eight years, if things are on the downturn, the prime minister might have to retreat and push someone forward to take the rap instead.
รูปการณ์นี้จะทำให้ขุมข่ายกำลังของตนยืดระยะยาวต่อไปได้อีก ทว่าคนนั้นจะเป็นใครเป็นที่ยอมรับและแข็งแกร่งเพียงพอหรือไม่ เป็นอีกเรื่องหนึ่ง This might extend his power for some time, but who that person would be, and whether popular and tough enough, that is something else.
ที่กล่าวมานี้ไม่ใช่แต่พวก “เกิดมาเป็นรัฐมนตรี” จะครุ่นคิดวิเคราะห์อย่างรอบคอบแต่ฝ่ายเดียว หากแต่นักการเมืองระดับเขี้ยวทั่วไปก็เกาะติดสถานการณ์เหล่านี้อย่างใกล้ชิดเช่นกัน It is not just those who are “born to be ministers” who ponder on these topics in private; run-of-the-mill politi- cians follow the situation closely as well.
= =
บทสรุปท้ายเรื่อง Conclusion to the story
“เฮ้ย…ไอ้สามคนนี้ มันเสนาบดีนี่หว่า เสนาบดีในอนาคต” หลวงพี่ในผ้าเหลืองผู้นิยมปั้นศิวลึงค์ไว้ในวัด ทักโพล่งขึ้นอย่างไม่รู้ว่ามันจะเป็นจริงในอีกยี่สิบกว่าปีต่อมา เวลานั้นเด็กหนุ่มสามคนนี้ยังหน้าดำคร่ำเครียด อดๆ อยากๆ ขโมยไฟแช็คดูปองต์ของเพื่อนไปจำนำหาเงินซื้อข้าวกินอยู่ หลวงพี่ผู้นั้นชื่อ “ส้วน” ก่อนบวชร่ำลือว่า เป็นนักเลงหัวไม้ เป็นเซียนพนันตัวยง ชอบตั้งไข่ เอาไข่มาตั้งไว้โดยไม่ให้ล้ม พนันกินเงินคนมานักต่อนัก ไปกันหกเจ็ดคนถูกทักว่าจะได้เป็นรัฐมนตรีสามคน หนึ่งในสามมีไอ้ทุย เอ๊ย ท่านทุยรวมอยู่ด้วย ที่เหลือก็เป็นจริงดังว่า หลวงพี่ทักถูกหมดได้เป็นรัฐมนตรีกันทั้งสามคน หลวงพี่ส้วนรู้ได้ยังไง ไม่เชื่ออย่าลบหลู่ ทุกวันนี้หลวงพี่ส้วนเสียชีวิตไปแล้ว ไม่มีโอกาสได้รู้เห็นสิ่งที่แกทำนาย “Hey … You three will be ministers, ministers in the future,” the elder monk who made lingams in the monastery proclaimed heedlessly without knowing that it would be true more than twenty years later. At the time the three young men were still swarthy and starving and meant to steal their friend’s Dupont lighter to pawn it and buy something to eat. The monk’s name was Suan. He was rumoured to have been a hoodlum before he was ordained, a popular gambling wizard who liked to make eggs stand still on their own and cleaned up quite a few fellow gamblers in the process. Six or seven of us had gone there and he picked out three, and Ai Thui, uh, Tharn Thui was one of them. And for the other two it became true as well. Reverend Suan was absolutely right: all three of them became ministers. How did he know? If you don’t believe, don’t denigrate.* Reverend Suan is now dead and never had the opportunity to witness what he had predicted. =

x

=

x

=

x

=

x

=

x

=

x

=

x

* Set phrase (often used by con men).

=
หมายเหตุ : ผู้เขียนเรื่องนี้ก็อยู่ในเหตุการณ์ครั้งนั้นด้วย แต่ถูกหลวงพี่ส้วนทักว่า “มึงมันซีเรียส” เรื่องนี้แม้ผู้เขียนพยายามเขียนให้ขำโดยคำขึ้นต้นว่า “มีเรื่องน่าขำอยู่มากมาย” แต่มันก็ดันซีเรียสจนได้ จริงดังหลวงพี่ว่า PS: The author of this story was there at the time, but was told by Reverend Suan, “You, you’re too serious”. This story, even though the writer tried to make it fun by starting it with “There are plenty of funny stories”, has managed to turn serious, as Reverend Suan said. The use of the English word ‘serious’ in Thai is emphatic and dismissive in the context; hence, the addition of ‘too’.
= =
“Ratthamontree” in Chor Karrakeit 46, 2008
Wisa Khanthap, 58, is a writer, poet and lyric writer as well as a radio and television personality who has been active in radical politics since 1973 when his eviction from university led to the October 1973 overthrow of the military regime of the time. .

The swallow – Angkharn Kanlayanaphong

นกนางแอ่น

THE SWALLOW

อังคาร กัลป์ยาณพงศ์

Angkharn Kanlayanaphong

Translator’s kitchen
นกนางแอ่นฝูงหนึ่ง อาศัยเกาะร้างกลาง มหาสมุทร กาลนั้น มรสุมรุนแรง กระแสคลื่นกราดเกรี้ยวจนเกาะเกือบจมน้ำ ฝูงนกตกใจหนีพลัดพรากสิ้น ร้างทุก รวงรัง ทิ้งไว้แต่ลูกนกกำพร้าเพียงตัวเดียว เธอเกิดจากไข่ฟองสุดท้ายแห่งฤดูกาล A flock of swallows lived on a deserted island in the middle of the ocean. At that time the monsoon was strong. The waves were so furious that the island almost drowned. The flock of birds, startled, took flight, scattering far off. Deserted were all nests, leav­ing behind only one orphan bird, born of the last egg of the season. The last sentence of this paragraph shows how a word-by- word approach pays dividends. The temptation was to write ‘All nests were deserted’, ruining the poetic effect. Note, though, that this sentence is grammatically shaky: who is ‘leaving behind’?
ลูกนกสลบไปตั้งแต่เช้า ล่วงกลางคืนตกดึกดื่น ฟื้นขึ้นด้วยเย็นหยาดน้ำค้าง อกเบาหวิว หิวโหย อ่อนใจ จนหลงใหลเพ้อเจ้อ ทำไมแม่ไม่ทำรังกลางปุยเมฆขาวนวล ละออง เราจะจิกกินเดือนดาวได้ ปวงใดเรามีปีก ปางนั้นเราจะบินหนีไปสุดหล้าฟ้าอื่น จนความทุกข์ทรมานตามไม่ถึง The baby bird fainted come morning and came round only in the middle of the night, awoken by the coldness of dewdrops, giddy, famished, weary to the point of jabbering madly. Why didn’t Mother make the nest in the midst of misty pearly clouds, so I could peck on stars? When I have wings I’ll fly to beyond the edge of the sky where sorrow and tor­ment cannot follow. .

.

สุดหล้าฟ้า usually translates as ‘to the horizon’, but given the style of the piece a literal translation seems preferable. Further down, a variation of it: ‘the rim of the sky’.

เดือนหงายแจ่มกระจ่าง หมู่แมลงเล็กๆ พยายามบินขึ้นไปหาพระจันทร์ มันสิ้นแรงดับร่วงกลางหาวดึกลึก ซากลิ่วลอยลงในรวงรัง พร้อมน้ำค้างหยาด กระทบพืชอ่อนๆ พลอยตกใจรวงรังด้วย ลูกนกประทังชีวิตเพราะสิ่งเหล่านี้ ช้าวันนานคืน มันรำลึกถึงแต่แม่ เคยคาบเหยื่อป้อนทุกเช้าเย็น บัดนี้ แม่ทิ้งเหยื่อไว้ให้ลูกอันกล้ำกลืนไม่รู้สิ้น คือความทุกข์ระทมถึงสุดโศกาดูร The waxing moon shone brightly. Swarms of small insects tried to fly to her. Their strength spent they died and dropped off in midair, their many remains falling on the cluster of nests, along with dewdrops which struck pliant plants and bounced off into the clustered nests as well. The little bird sustained its life on this manna. All day long and all night long it thought only of Mother, who twice a day had fed it morsels beak to beak. By now, Mother had left her child another morsel to swallow ceaselessly: torment to the point of utter grief. In this paragraph, some vocabulary manipulations are taking place: พืชอ่อนๆ, young/tender plants, becomes‘pliant plants’; สิ่งเหล่านี้, on those things, becomes ‘on this manna’; เหยื่อ, prey or bet, becomes ‘morsels’ (ชิ้นอาหารอันโอชะ), which sounds better.
อรุโณทัย ลูกนกถามสายรุ้งว่า ดูรากำไลทองของขอบฟ้า ท่านทราบไหม มารดาข้าน้อยอยู่แห่งหนไหน ฉันไม่ทราบ ฉันเป็นเพียงอนุภาคไอน้ำทอประกายรังสีใส รู้เล็กน้อยว่า บางสิ่งธรรมชาติสร้างแล้วสลายเร็วเกินไป จนไม่ทันรู้จักตัวเอง เสมือนชั่วครู่ที่เกิดเป็นสายรุ้ง กำลังทำลายตัวเอง อันบอดใบ้ไม่รู้จะหายไปแห่งหนไหน ท่านลองถามกระแสคลื่นเถิด At dawn the little bird asked the rainbow, Look you, gold bracelet at the rim of the sky, do you know where the mother of lowly me is? I know not. I am but vapour particles casting sparks of clear light. What I know a bit about is that some things Nature builds and destroys too fast for self-awareness, like the instant I am born a rainbow I’m making my pattern, blind and mute, not knowing where or when I shall vanish. Go and ask the waves instead. The old-fashioned ‘I know not’ rather than ‘I don’t know’ adds character.

‘the mother of lowly me’ reflects how Thai people address themselves to deities or higher-ups in their prayers. It sounds cute to weird in English but not altogether impossible. The lazy version would have been ‘my mother’.

ลูกนกนิ่ง เสียใจ กระทั่งดึกดื่นก็ยังเกรงใจคลื่น ด้วยทุกระลอกคลื่น สะอึกสะอื้นครวญคราง ล้มฟาดตัวแตกกระจายพราย จนหาดทรายขาวพราวเพราะฟองน้ำตา ท่านคงเสมือนเราที่ทุกข์ระทมท้นหัวใจ สายลมเจ้าข้าเอย มารดาข้าน้อยอยู่แห่งหนไหน แต่ลมพัดแล้วไม่คอยใคร เจ้าจะต้องรอคอย เราฝากคำตอบไว้กับเทพเจ้า ณ ดวงดาวบนสรวงสรรค์ The little bird was silent, sorry, until late at night still reluctant to impose on the waves as each of them sobbed and moaned, fell, flailed, broke and scattered in bubbles so bright that the sandy beach was stark white with the foam of their tears – just like us when overwhelmed with grief. Oh lordly wind, where is the mother of lowly me? But the wind blew and waited for no one. You have to wait. I entrusted the answer to the gods on the stars in heaven. เกรงใจ is one of the hardest words to translate into English without turning it into textual analysis. Here I think ‘reluctant to impose’ does the trick.
เวลาล่วงเลยไป ลูกนกเติบโต บินสู่ฟากฟ้าอันไพศาล วันนั้นตั้งแต่เช้า ยังหาเหยื่อไม่ได้ จนจวนโพล้เพล้รำไร ลูกนกจึงเหลือบเห็นหอยหนึ่ง ประกายแวววาม มันบินเวียนวนโฉบคาบได้ คาบหินขึ้นสูง ทิ้งหอยกระแทกหินโดยแรง เปลือกแตกฉีกเนื้อราวคมมีดเฉือน ร่างหอยบิดเป็นเกลียวด้วยเจ็บปวดแสบที่สุด Time passed. The little bird grew, flew into the immensity of the sky. That day, since morning, it could not find a prey until near dusk. It then caught sight of a shell which glittered. Circling over it, the little bird took it in its beak, soared away, dropped the shell onto a rock. Under the shock, the shell broke. The meat tore off as if sheared by a sharp knife. The body of the shell coiled up in utter pain. Here, note how ‘the little bird’ and ‘it’ are recombined to avoid repetition of ‘ลูกนก’ and yet make the action clear.

The text says ‘flung the shell’; I prefer ‘dropped’ with the addition of ‘Under the shock’ in the next sentence.

บัดดลนั้น ฟากฟ้าบันดาลให้ ดวงดาวตกวูบกระจ่างวาว นฤมิตความสำนึกแห่งรักชั่วนิรันดร บันดาลสัตว์ทั้งสองพูดและเข้าใจกันได้ แม่นกบินกลับมาหาลูก วันสลาตันรุนแรง แต่คลื่นสาดฟาดร่าง นางนกตกจมหายใต้ทะเลลึก นางฝากวิญญาณความรักห่วงหาอาลัย เกิดในฝาหอยน้อยกระจิริด ไม่ยอมพูดภาษาใดๆ สิ้น นอกจากห้วงดวงใจรู้สึกคิดถึงลูกตามลำพัง เพื่อจะจดจำไปชั่วกาลอวสาน ลูกนกนางแอ่นเล่าเรื่องหนหลังให้แม่หอยฟังสิ้น ทุกข์โศกเจ็บจนนางตื้นตันใจกลางความแสบปวดรวดเร้า By then, the sky gave rise to a falling star which in a flash of light created an awareness of eternal love, prompting the two animals to speak and understand each other. The mother bird flew back looking for her child on a day of strong south-westerly, but the waves struck her body. She fell and sank for ever into the deep sea, entrusting her soul of love and longing to be reborn in the tiny shell, refusing to speak any language besides that of the heart as it missed the forsaken child, to remember it for ever and ever. The little swallow told the whole story afterwards to the mother shell, who, sorrowful and in pain, was thrilled by it amidst an agony of grief. .

.

.

.

The south-westerly is a wind,so no need to add the word ‘wind’.

.

.

In the last sentence, the loose words ทุกข์โศกเจ็บ in English have to be attached to a subject, which is implicit in Thai, and ‘agony of grief’ (mental) contrasts with ‘in pain’ (physical).

ลูกเอ๋ย ชาติที่แล้ว แม่ตายเสียไม่ทันป้อนเหยื่อเจ้าเมื่อมื้อค่ำ มาพบกันใหม่ในชาตินี้ แม่มีตัวเองเป็นเหยื่อมาป้อนเจ้าพอดี ลูกรัก เราไม่รู้จะกำหนดคุณค่าอันลึกซึ้งของความรักได้อย่างไร พอสิ้นเสียงแล้วแม่หอยก็ขาดใจตาย O my child! In my past life I died before I could feed you dinner. Let us meet again in this one. I have myself to feed you with, my darling child. We don’t know how to measure the sheer value of love. With those words the mother shell died, disconsolate.
ลูกนกฟุบกลิ้งเกลือกจนสลบไสล หัวใจแตกสลายตายตามไป กระทั่งคลื่นสาดสองซากเน่าเปื่อยเป็นผงธุลี ปลงสังเวชผงธุลีที่เคยเป็นแม่หอยและลูกนกนางแอ่นตัวนั้น อันฝากความรักเตือนแผ่นทรายไว้รำลึก ตลอดอายุขัยแห่งกาลนาที เทอญ The little bird slumped, flapping about until it was unconscious. Its heart gave in, and then the waves lashed the two rotting corpses to dust, dismaying dust of what used to be the mother shell and the swallow child, entrusting love as a warning for the stretch of sand to remember till the end of time. I hope I got this last sentence right, though I’m still puzzled over ‘อัน’ in ‘อันฝากความรัก’.
.
‘Nok Nang Aen’ in Sao Hin Haeng Karnweila (Timeless stone pillars), Sama-khom Nak Khian Haeng Pratheit Thai (Writers Association
of Thailand), 1993
Angkharn Kanlayanaphong (1927-2012) was
the foremost poet of Thailand
in the past century,
as well as an outstanding
draughtsman.
.Angkarn_Kanlayanaphong01

The house of death – Rueang-yoo

บ้านของความตาย

The house of death

เรืองอยู่

RUEANG-YOO

TRANSLATOR’S KITCHEN
1 1
ทำไมนึกถึงที่นั่นซ้ำๆ Why do I keep thinking about that place?
2 2
ที่นั่นกลายเป็นเมืองใหญ่ มีสะพานข้ามสี่แยก และมีห้างสรรพสินค้าใหญ่โต That place has become a big city. There is a bridge over the intersection and a large department store.
นั่งรถแท็กซี่ไปตามถนนแปดเลน สองข้างทางเป็นเมืองตลอด ตรงไปเลยสี่แยก วนกลับมาใต้ทางยกระดับ การจราจรค่อนข้างสับสน I sit in a taxi along the road of eight lanes now, urbanised all the way on both sides, straight on until, past the intersection, we make a U-turn under the highway. The traffic is rather messy. Note the use of the article in ‘the road’: ‘the’ implies that the road is known to the narrator, hence the remark ‘of eight lanes now’.
ลงรถหน้าวัด เดินมาถึงร้านหนัง-สือตรงสี่แยกข้างท่ารถประจำทาง เป็นร้านที่ไม่คุ้นตามาก่อน I come out of the car in front of the temple, walk to the bookshop at the intersection on the side of the bus stop. It’s a shop I’ve never seen before. Note the absence of personal pronoun in Thai in these first three para- graphs; one is needed in English.
คนขายเป็นหญิงสาวสองคน ฉันเปิดหนังสือพิมพ์ อ่านข่าววรรณกรรม หญิงสาวคนหนึ่งกำลังสนใจละครยามบ่ายในโทรทัศน์เครื่องเล็ก หญิงสาวอีกคนมองว่าฉันจะซื้ออะไร ฉันต้องวางหนังสือพิมพ์ไว้อย่างเดิมเพราะสายตาเธอ It’s run by two young women. I take a newspaper, read the literary page. One of the girls’ attention is on the afternoon soap on the small TV set. The other girl keeps looking to see if I’ll buy something. I must put the newspaper back because of her stare.
แล้วฉันก็จ่ายเงินซื้อเล่มเดียว เป็นหนังสือการ์ตูนขายหัวเราะ และยืนอ่านตรงนั้น Then I pay for one book. It’s a comic cartoon and I stand there reading it.
เสียงเธอบอกว่าอ่านจบแล้วซื้อคืนเอาไหม คิดครึ่งราคา Her voice says will I sell it back when I’m finished with it, at half-price.
ข้อเสนอของเธอทำให้ฉันหัวเราะ Her offer makes me laugh.
= =
3 3
ฉันกลับมาเยี่ยมบ้าน มายืนอยู่ตรงที่เคยเป็นบ้านของเรา มองไปเห็นแต่โกดังปิดเงียบ แต่ฉันเห็นบ้านของเรายังคงอยู่ที่นั่น และเห็นแม่ I’m back home on a visit. Come and stand in front of what used to be our house. The only thing to be seen is a warehouse, locked-up, silent, but I see our house is still there, and I see Mum. The temptation here is to write ‘I come’, but as a matter of style, since ‘I’ is in the previous sentence, it can be omitted in the next.
แม่แก่ชรามากแล้ว และอยู่คนเดียวในบ้านเก่า บ้านที่ไม่มีอีกแล้ว บ้านในอดีตที่สูญสลายไปจากปัจจุบัน Mum is very old and stays alone in the old house, a house that is no longer, a house in the past that has vanished from the present.
กลิ่นชื้นอันคุ้นเคย กลิ่นน้ำมันเครื่อง กลิ่นสนิมเหล็ก และกลิ่นดินลูกรัง ฉันจำได้ดี แม้ไม่มีอีกแล้ว The familiar damp smell, the smells of engine oil, of rusty metal and the smell of red earth: I remem­ber them well, even though they are no longer there. Writing ‘the smell’ four times seemed a bit too much, so I pared it down to three – rather than one.
บ้านเก่า บ้านที่คุ้นเคย แต่ไม่มีอีกแล้ว ห้องนอน เตียงไม้เก่า มุ้งและที่นองนุ่น กลิ่นอับเช่นนั้น ฉันจำได้ The old house, familiar yet gone, the bed­room – old wooden bed, mosquito net and soft mat­tress –, that musty smell, I do remem­ber.
แม่อยู่คนเดียว ทำงานคนเดียวในครัว Mum is alone, works alone in the kitchen.
ระหว่างที่แม่ก่อเตาถ่าน พัดจนควันคลุ้งไปทั่ว ตัดกับแสงแดดยามเย็นที่ลอดมาตามไม้ระแนง ฉันได้คุยกับแม่ บอกกับแม่ถึงเรื่องราวของฉัน และถามข่าวคราวของคนในครอบครัว While Mum lights the coal stove and fans it until there is smoke everywhere obstructing the late after­noon light which enters through the wooden laths, I talk with her, tell her about me and ask how the members of the family are faring. This sentence could easily have been split into two, but the author might not be happy about it, since he didn’t mean it like that.
แม่อยู่คนเดียวได้อย่างไร How can you stay alone, Mum?
แม่ว่าแม่อยู่กับหมากับแมว Mum says she stays with her cats and dogs.
เมื่อก่อนแม่ไม่ค่อยชอบสัตว์เลี้ยง พอฉันไปจากบ้าน แม่ก็เลี้ยงหมาเลี้ยงแมว เพราะฉันรักหมารักแมว Before, Mum didn’t quite like domestic ani­mals. As soon as I left the house, she began to keep cats and dogs, because I love cats and dogs. Funny how in English you’d say ‘cats and dogs’ rather than ‘dogs and cats’ (‘raining cats and dogs’).
แม่เคยเอาแมวของฉันไปปล่อย ฉันต้องไปตามหามันอยู่หลายวัน แต่ไม่เจอ แม่สงสารฉัน Mum once took my cat and dumped it far away. I looked for it for days but didn’t find it. She took pity on me.
แล้วฉันกับแม่ก็ต้องพรากจากกัน And then Mum and I had to part.
แม่บอกให้ฉันย้ายมาอยู่ที่นี่ แต่ต้องมาอยู่คนเดียว Mum told me to move back here but I must come alone.
แล้วแม่จะไปไหน Then where will you go, Mum?
=
ข้ามถนนไปยังอีกฝั่ง ฉันรู้สึกคุ้นๆ อยู่เหมือนกัน เป็นหมู่บ้านในชนบท ข้างถนนดินลูกรัง มีคลองส่งน้ำตัดผ่าน Over the road feels familiar to me somehow. It’s a hamlet in the country. A canal cuts across the red-earth road. Unlike in French (latérite), the word ‘laterite’ (ดินลูกรัง) is little used in English; so, red earth it is.
หากเดินไปตามเขื่อนข้างคลองจนถึงประตูเปิดปิดน้ำ จะเห็นแม่น้ำขาว สว่างโล่ง If you walk along its embankment up to the water gate, you’ll see a white river, a bright, empty space.
บ้านริมแม่น้ำโปร่งโล่ง มีกลิ่นใหม่ของเนื้อไม้และน้ำยาเคลือบเงา กลิ่นแห้ง กระด้างแปลกแยกไม่คุ้นเคย The houses along the river are far between. There is a fresh smell of wood and enamel, a dry smell, heady, alienating, unfamiliar. Here, unlike in many clusters best reduced to a single word, every adjective must be translated.
พ่อ แม่ พี่สาว และหลาน อยู่กันพร้อมหน้า Dad, Mum, my big sister and my nephews are all there.
พวกเขาอยู่ด้วยกันในบ้านหลังใหม่ริมแม่น้ำ They live together in the new house by the river.
แต่ฉันต้องอยู่คนเดียวในบ้านเก่าของวันวาน But I must live alone in the old house of yore.
=
4 4
ฉันกลับมาอยู่ที่บ้านเก่าคนเดียว แม้แต่หมาแมวก็ย้ายตามแม่ไปหมด I return to stay in the old house alone. Even the cats and dogs have moved away with Mum.
ตอนปลายฤดูฝนอากาศชุ่มชื้น ต้นไม้โตเร็ว หลังบ้านกลายเป็นป่ารก มีตัวเหี้ย งู และสัตว์แปลกๆ อยู่เต็มไปหมด By the end of the rainy season the air is steamy. Trees grow fast. The back of the house has be­come overgrown, with monitor lizards, snakes and strange animals all over the place.
กลางคืนก็ชื้นแฉะ และยุงเยอะ At night it’s damp and full of mosquitoes.
ตรงบ่อน้ำด้านหนึ่งรกเรื้อไปด้วยไม้เลื้อย มีตัวเหี้ยคลานอยู่ใต้พื้นกระดาน One side of the pond is covered with creep­ers. There’s a monitor lizard crawling under the wooden floor.
ฉันรู้สึกว่าพวกเหี้ยกลับมาอยู่ที่นี่พร้อมกับฉัน หากแม่อยู่จะไม่มีสัตว์พวกนี้ย่างกรายเข้ามาในบ้าน I feel that the lizard has moved in along with me. If Mum was still here no such animal would approach the house.
ค่ำวันหนึ่งฉันเอาแท่งเหล็กหนักๆ มาจากโรงเรียนหน้าบ้าน รอให้ตัวเหี้ยคลานผ่านใต้กระดานข้างบ่อน้ำแล้วโยนใส่หัวมัน เหี้ยตายคาที่ แต่ตัวยังดิ้นบิดไปบิดมา One evening I take a heavy iron bar from the school in front of the house, wait until the monitor lizard is crawling under the wooden floor on the pond side and fling it at its head. The lizard dies on the spot but its body keeps twisting back and forth.
=
มันเป็นฤดูน้ำหลาก น้ำในแม่น้ำค่อยๆ เอ่อท่วมสองฝั่งและเต็มลำคลอง แม้ว่าจะปิดประตูกั้นน้ำแล้ว It is high water season. The water in the river slowly covers both banks and fills the canal, even though the water gate is closed.
ฉันยืนอยู่ตรงชานเรือนกับพ่อ เห็นน้ำไหลดังกึงๆ ค่อยๆ เต็มท่อระบายน้ำที่พาดอยู่ใต้ทางเข้าบ้าน I stand on the porch with Dad, see the water gurgle past, slowly filling the drain which runs under the path leading to the house.
ฉันชี้ให้พ่อดูกระแสน้ำกระแทกถนนเป็นฟองฟู่แสดงถึงความแรงของมัน เพียงไม่นานก็ท่วมทางเข้าบ้าน ท่วมถนน และไหลเข้ามาตามร่องน้ำจนท่วมบริเวณบ้านเจิ่งนองไปทั่วใต้ถุน I point out to Dad the course of water striking the road, its frothy foam showing its strength. Before long it floods the path, floods the road and runs along the ditches until the area around and under the house is flooded.
พวกผู้ใหญ่ช่วยกันเก็บของไม่ให้เสียหาย The grownups help one another move things to prevent losses.
ส่วนเด็กๆ เล่นสนุกกันใหญ่ จนต้องคอยปราม As for the children, they are having a great time, so much so that they must be admonish­ed.
ฉันลงไปสำรวจข้างล่าง น้ำที่ไหลนองไม่มีท่าจะหยุดหรือบรรเทาลงเลย I go down to survey. The water flooding in gives no indication of levelling or receding at all.
สังเกตเห็นบางอย่างในสระตื้นๆ ข้างบ้าน มันไม่ใช่ขอนไม้ที่พัดพามาตามน้ำ I notice something in the shallow pool by the house. It isn’t a chunk of wood floating in with the water.
พอหันไปอีกทีก็เห็นเป็นจระเข้ ฉันไม่กล้ากระดุกกระดิก When I turn round again I see it’s a croco­dile. I dare not move a muscle.
มีเด็กๆ เล่นอยู่ใกล้ๆ บริเวณนั้น ฉันพยายามไล่พวกเขาออกไปให้ห่าง แต่ไม่บอกอะไร เพราะกลัวว่าจะแตกตื่นแล้วโดนจระเข้าทำร้าย There are children playing nearby. I try to make them go away from there but tell them nothing because I’m afraid they might get panicky and fall prey to the crocodile.
แม่ก็เดินเก็บของอยู่ใกล้ๆ แถวนั้นด้วย Mum walks about collecting things in the same area.
ฉันพยายามเอาหินขว้างไปใกล้ๆ ตัวจระเข้ไม่ให้โดน มันขยับห่างออกไปเล็กน้อย I try to throw stones close to the crocodile so that it leaves her alone. It flails its tail and moves away a little.
แล้วฉันก็รีบขึ้นบันไดไปบอกพ่อ Then I run up the stairs and tell Dad.
แต่แม่เดินเข้าไปใกล้มัน ฉันต้องตะโกนเรียก But Mum walks closer to it. I shout her name in warning.
=
5 5
มีใครบางคนในครอบครัวของฉันตาย ฉันอยู่ในงานศพที่วัด Has someone in my family died? I attend the funeral at the temple.
หรือว่าแม่ตาย แต่ในความรู้สึกเหมือนว่าฉันตายไปแล้ว Or it is Mum who died? But my feeling is I’m the one who’s dead.
หรือว่าพี่สาวตายซ้ำอีกหน Or my big sister has died all over again?
ฉันนั่งฟังพระสวดและพูดคุยกับลูกพี่ลูกน้องวัยเดียวกัน ท่ามกลางบรรยากาศทึมเทาของศาลา I sit listening to the monks chanting and chat with a cousin of about my age in the subdued atmosphere of the pavilion.
แต่ว่าลูกพี่ลูกน้องคนนี้ตายไปหลายปีแล้วไม่ใช่หรือ เขาโดยไฟดูดตายขณะลงไปช็อตปลาในน้ำ But this cousin has been dead for many years, hasn’t he? He electrocuted himself as he was zapping fish in the water.
หลานชายบวชเณรหน้าไฟให้พี่สาว ฉันต้องไปช่วยพระโกนหัวและนุ่งผ้าห่มจีวรให้เณรใหม่ My nephew is being ordained during my sister’s cremation. I must go and help the monks shave the head and dress the newly ordained novice. In English, unless there is a risk of confusion, you talk about your ‘sister’, not your ‘big/little/elder/younger sister’.
ระหว่างนั้น หลานชายกลับเป็นเด็กอีกครั้ง ร่างกายของเขาค่อยๆ หดเล็กลง ถอยกลับสู่ความเป็นเด็ก As this takes place, my nephew becomes a child once again. His body slowly shrinks, retreat­ing into childhood.
ฉันจับทารกขึ้นมาอุ้ม ผ้าจีวรหล่นลงไปกองกับพื้น I take the infant in my arms. The monk’s attire falls to the ground in a heap.
พี่สาวเดินมา หัวเราะ บอกว่าระวังนะ My sister comes by, laughs, tells me to be careful now.
ฉันกลับเอ็นดูหลานยิ่งขึ้น เขาเป็นเด็กหน้าตาน่ารัก เหมือนที่เห็นตอนเล็กๆ นั่นแหละ I’m increasingly taken by my nephew, such a lovely face, just as when he was a child.
เด็กน้อยทำท่าเกร็ง เบะปาก แล้วเบ่ง ขี้ไหลปรืดออกมา The little child stiffens, opens his mouth, then pushes hard. Liquid shit flushes out.
ความตายช่างสวยงามเหมือนเสียงไวโอลินบรรเลงเป็นเพลงธรณีกันแสง Death is so beautiful, like the sound of a violin playing ‘Thorranee Kan Saeng’*. * The theme song of the 1957 Hindi film Mother India.
=
ญาติพี่น้องที่ไม่ได้เจอกันมานานได้ มาชุมนุมกันในงานศพ แต่เมื่อหันไปมองรายรอบ ฉันเห็นแต่ญาติและคนรู้จักที่ตายไปแล้วทั้งนั้น ภาพถ่ายหน้าโลงศพเป็นรูปของฉันตอนอายุ 20 Relatives who haven’t seen one another in a long time meet during the funeral, but when I turn to look around I see only relatives and acquaintances that are already dead. The photograph in front of the coffin is of me at age 20.
ฉันอยากออกไปจากงานศพ ฉันอยากจะกลับบ้าน I want to leave the funeral. I want to go home.
แม่ไปไหน Where is Mum?
คนรักของฉันหายไปไหน Where is the one I love?
ฉันไม่ชอบความตาย ฉันอยากกลับไปทำงาน ทำในสิ่งที่อยากทำ และยังไม่ได้ทำ I don’t like death. I want to go back to work, do what I feel like doing and haven’t done yet.
ฉันไม่ชอบอยู่ในงานศพของคนในครอบครัว ฉันไม่อยากอยู่ในงานศพของตัวเอง ฉันอยากจะกลับบ้าน I don’t like to attend family members’ fu­nerals. I don’t want to attend my own funeral. I want to go home.
ฉันลุกขึ้น ทำท่าจะเดินออก I get up, meaning to leave.
พี่สาวทัดทาน เธอไม่ต้องการให้ฉันไปอย่างไร้มารยาทต่อแขกเหรื่อ และบอกให้รอใครสักคนว่างเพื่อไปส่งฉันด้วยมอเตอร์ไซค์ My sister tries to stop me. She doesn’t want me to be discourteous to the guests by leaving. She tells me to wait until someone can give me a lift by motorcycle.
แต่ฉันไม่ต้องการ ฉันอยากจะกลับบ้านเดี๋ยวนี้ But I don’t want that. I want to go back home now.
เดินไปบนถนนแห่งความโดดเดี่ยวอันยาวไกล เดินไปบนถนนอันเดียวดายของความเป็นมนุษย์ To walk along the unending road of loneli­ness, to walk along the solitary road of the human condition.
=
กลับจากงานศพ เดินไปจนถึงบ้าน บ้านที่รกรุงรัง บ้านที่ตายไปแล้ว ข้าวของผุพังใช้ไม่ได้กองสุมกันอยู่ตามมุมต่างๆ เป็นขยะไร้ค่า Back from the funeral, I walk to the house, a house in a mess, a house already dead, its useless broken things all piled up in corners as worthless refuse.
ฉันตายไปจากโลกนี้แล้วจริงๆ หรือสิ่งเก่าๆ ที่ขังเป็นตะกอนในจิตใจก็เหมือนกับความผุพังของบ้าน วันเวลาผ่านไปก็เก็บแต่เรื่องราวเก่าๆ รกรุงรังอยู่ในความทรงจำ Am I really dead from this world or are the old things confined as sludge in my mind like the state of decay of the house? The time that passes only keeps a mess of memories of old stories.
ความตายคืออะไรกันแน่ คือการหลุดพ้นไปจากสิ่งเหล่านั้น หรือคือการจมหายไปกับซากปรักหักพังของมัน What exactly is death? Is it detachment from those things or is it the sinking of their debris?
ฉันอยากให้ความตายของคนที่ฉันรักเป็นอิสระ เป็นความเบาสบาย ไม่ต้องแบกหนัก ไม่ต้องทุกข์ระทมอีกต่อไป ล่องลอยไปสู่อิสระ และวิญญาณของพวกเขาน่าจะได้พักผ่อน I’d like the death of the ones I love to be free, to be easy, without burden, without torment any longer, a floating towards freedom, so that their souls can rest.
ปล่อยให้วิญญาณของฉันกักขังอยู่ในโลกใบเก่า Let mine be detained in the old world.
=
6 6
ตอนเช้ามืดฉันออกจากบ้านมาตลาดเช้า หนังกลางแปลงโต้รุ่งฉายหนังจีนกำลังภายในถึงตอนใกล้จบ แข่งกับท้องฟ้าที่เริ่มสว่างจนเห็นเงาบนจอไม่ชัด Before dawn I leave the house to go to the morning market. An all-night open-air cinema showing a Chinese inner force movie is about to end, competing with the sky which is beginning to light up so that the shapes on the screen are dim.
มีของขายเต็มถนนไปหมดเรียงเป็น 3 แถว เว้นทางเดิน 2 ช่อง แม่ค้าล้วนคุ้นหน้า เห็นมาตั้งแต่เด็ก There are three rows of goods for sale along the road, with two lanes to walk by. All of the women sellers are familiar faces. I’ve seen them since I was a child.
มารอเจอแม่อยู่หน้าร้านปาท่องโก๋ เห็นแม่จูงจักรยานคันเก่าเดินซื้อกับข้าวใส่ตะกร้าหน้ารถจนแน่น มีฉันตอนเป็นเด็กนั่งซ้อนท้าย มือหิ้วโอวัลตินร้อนในกระป๋องนม I come and wait and meet Mum in front of the pa-thongko* shop. I see her pushing an old bicycle as she walks and buys food- stuffs she crams into the front basket. There is me as a child sitting astride at the back, holding hot Ovaltine in a milk can. * Fried popover
ตั้งใจว่าจะมาช่วยแม่เดินซื้อของ แต่ก็ไม่ได้ทำอย่างนั้น I mean to help Mum with the shopping but I don’t do that.
แล้วทำไมจึงนึกถึงที่นั่นซ้ำๆ Then why do I keep thinking about that place?
=
ที่นั่นกลายเป็นเมืองใหญ่ มีสะพานข้ามสี่แยก และมีห้างสรรพสินค้าใหญ่โต That place has become a big city, with a bridge over the intersection and a large department store.
มีทางเดินแปลกตา ไม่เคยเห็นมาก่อน เจาะกำแพงใหม่เป็นประตูเข้าวัด ประดับประดาอย่างอลังการ A walkway I’ve never seen before goes through a new wall as a gate to the temple, sumptuously decorated.
เดินเข้าไปเห็นคนมากมาย จอดรถเป็นทิวแถว และพากันหิ้วปิ่นโตเข้าไปในศาลาการเปรียญ As I walk inside I see a great many people. They park their cars in row after row and, carrying pintos*, enter the sermon hall. * Pinto or food carrier
ฉันเดินสำรวจไปเรื่อย เคยมาเดินบ่อยครั้งตอนเป็นเด็ก นึกไม่ถึงว่าหลังวัดจะอลังการขนาดนั้น สร้างภูเขาจำลองและทะเลสาบ เป็นผลงานของเจ้าอาวาสและนักการเมืองระดับชาติ I walk around observing. I came here often when I was a child. I never would have thought the back of the temple could be so resplendent, with the cre­ation of a mock-up mountain and lake. It’s the work of the abbot and a national-level politician.
อาคารเรียนหลังใหญ่มาก เป็นตึกสูง 6 ชั้น มี 3 อาคารติดต่อกัน ป้ายโรงเรียนใหญ่โตอย่างกับศาลากลางจังหวัด The school buildings are enormous, six-floor-high, three in a row. The school sign is as big as the one at the provincial government house.
ภายในภูเขาจำลองเป็นอาคารพาณิชย์เปิดพื้นที่ให้เช่าทำการค้า ชั้นใต้ดินของภูเขาเป็นที่จอดรถ Inside the mock-up mountain, there are com­mer­cial buildings with spaces to rent for trading pur­poses. The underground floors of the mount­ain are car parks. ‘Floors’ rather than ‘floor’, right or wrong, to emphasise the (grotesque) hugeness of the undertaking.
เคาะผนังถ้ำจำลอง มันกลวงๆ เหมือนทำด้วยไฟเบอร์กลาส I knock on the wall of the mock-up cavern. It sounds hollow as if made of fibreglass.
เจอพระที่เคยเป็นเพื่อนกันตอนเรียนชั้นประถม เขารู้จักฉัน แต่ฉันนึกชื่อเขาไม่ออก I meet a monk I was friends with in elementary school. He recognises me but I can’t remember his name.
เขาพาฉันเดินไปด้านหลัง เห็นทะเลสาบกว้างใหญ่ เดินไปจนสุดที่ขังสัตว์ ม้า วัว และแกะ He takes me to the back. I see a wide lake, walk to one end where animals are kept, horses, cows and sheep.
ม้าตัวหนึ่งทำท่าประหลาดๆ ใส่เรา ทำให้รู้สึกประดักประเดิด One horse seems to object to our presence, which is disconcerting.
พระเพื่อนหายเข้าไปในกุฏิ ฉันมองทะเลสาบ ลึกลับ กว้างไกล น้ำใส เห็นตลิ่งสูงชัน My friend disappears into a monk’s cell. I look at the lake – mysterious, vast, with clear water and steep banks.
พอพระเพื่อนออกมา ฉันเลยถามว่าขุดทะเลสาบขึ้นมาทำภูเขาใช่ไหม When my friend the monk comes out I ask him if the lake was dug to build the mountain.
เขาภูมิใจ He looks proud. Rather than ‘He is proud’.
เราเดินออกมา เขาต้องนำกุญแจไปเปิดห้องเก็บของที่ศาลาการเปรียญ และถามฉันว่าไม่ได้มาทำบุญหรือ We walk out. He must get the key to open the junk room in the sermon hall and asks me if I didn’t come to make merit.
ฉันรู้สึกอ้างว้าง I feel forlorn.
ตอนลาจากกัน ฉันเพิ่งนึกออกว่าเขาชื่อมานะ It’s only when we part that I remember his name is Marna.
=
สนามหญ้าของโรงเรียนเคยมีนักฟุต-บอลชื่อมานะมาซ้อมเตะฟุตบอลอัดกำแพงที่ทาสีเป็นเป้าประตูเป็นประจำ The field at school used to have a footballer named Marna who often trained by kicking the ball against the goal painted on one wall.
วันนี้ฟ้าอุ้มฝน ไม่มีใครที่สนาม Today the sky feels like rain. There’s no one on the green. ฟ้าอุ้มฝน: ‘the sky hugs rain’, lovely expression, alas untranslatable as such.
ฉันไม่ได้เล่นฟุตบอลมานานเท่าไรแล้ว มานะก็คงไม่ได้เล่นเลย เพราะเป็นพระ How long has it been since I last played football? Marna isn’t playing either, because he’s a monk. Alternative translation: ‘It’s been a long time since I last played football.’
สักพักก็มีเด็กๆ ในชุดกีฬามาที่สนาม After a while, children in sports gear come out on the green.
เด็กๆ มาซ้อมฟุตบอลเหมือนเคย They’ve come for a football training session as always.
. . .
‘Barn Khong Khwamtai’ in Chor Karrakeit 55, January-March 2011
‘Rueang-yoo’ is a pen name
of Wachira Thongkhem,
also known in his literary criticism
as Supharp Phimchon.
.

The amulet, His Majesty, Father and Uncle – Arjin

<

พระ พระเจ้าอยู่หัว
พ่อและลุง

The amulet, His Majesty, Father
and Uncle

อาจินต์ ปัญจพรรค์

ARJIN PANJAPHAN

TRANSLATOR’S KITCHEN
. . .
พ่อเล่าให้ฟังว่า เมื่อพ่ออายุได้ 25 ปี มีผ้าม่วงผืนเดียว เสื้อนอกตัวเดียว พระกำแพงห้อยคอหนึ่งองค์ ตะกรุดคาดเอวอีกเส้นหนึ่ง กับตำแหน่งปลัดอำเภอบางเลน Father told me that when he was twenty-five, he wore only one silk hip wrapper, a single jacket, a Buddha amulet round his neck and a thin magic chain* fastened to his waist, and held the position of assistant district officer in Bang Len**. .* ตะกรุดคาดเอว 
** Bang Len (บางเลน) is a district of Nakhon Pathom Province, central Thailand.
พ่อได้กับแม่ที่นี่ พี่ชายของแม่เป็นนัก เลงใหญ่ ออกชื่อได้ทั่วตั้งแต่งิ้วรายไปจนถึงเดิมบางนางบวช ปลูกตลาดให้คนเช่าอยู่บางไทร ซึ่งอยู่ในเขตอำเภอบางเลน พ่อเป็นข้าราชการ ทำไมได้แม่ซึ่งเป็นน้องของนักเลง ตอนนี้พ่อไม่ได้เล่า Father had known Mother there. Her elder brother was a big gangster whose reputation stretched from Ngiu Rai to what used to be Derm Bang Nang Buat. He had built a market with stalls to let at Bang Sai, which was in the Bang Len district. Father was a civil servant. How he came to marry the little sister of an underworld boss, this Father left unsaid. พระกำแพง: I’ve translated it as ‘Buddha amulet’, of which there are many. Can someone explain to me what’s specifically กำแพง about that พระ? กำแพง = clay?
พ่อกับลุง เป็นคนละชั้นกันเลย เทียบกันไม่ได้แน่ ลุงกิน จอนนี่ วอล์คเกอร์ทุกมื้อ มีไก่ตอนแกล้ม นอนกินบนเก้าอี้ผ้าใบ มีคนพัด 1 คน คนนวดอีก 1 คน มีเมียนับสิบประจำการอยู่ตลอดวันยังค่ำคืนยังรุ่ง พอลุงเบื่อไก่ตอนที่นั่น ลุงจะไปเที่ยวบางกอกเหมา “เสียโป” ทั้งหาบกินกับบริวาร ซึ่งกางเกงแพรปังลิ้น ดูละครแม่บุนนาค แล้วยกพวกกลับบางไทร ทั้งขาไปขากลับนั่งเรือเมล์ฟรีหมดทุกคน Father and Uncle were of different walks of life. They couldn’t be compared. Uncle drank Johnny Walker with every meal, along with capon titbits he ate reclining on a canvas seat. One man fanned him, another massaged him. He had a dozen wives in attendance round the clock. As soon as he got fed up with capon there, he would go for an outing in Bangkok, buy up basketfuls of red pork cracklings* for him and his retinue to nibble, buy moiré dark trousers**, go to Mother Bunnag’s theatre*** and then return with his escort to Bang Len. Coming and going, they all sat in the boat free of charge. .

* เสียโป

** กางเกงแพรปังลิ้น

*** คณะละครแม่บุนนาค Famous entertainment troupe of the early twentieth century (Rama VI reign).

ส่วนพ่อกินแต่ข้าว คร่ำเคร่งอยู่กับราชการ และแม่ต้องหาบน้ำใส่ตุ่มเอง As for Father, he ate only rice, was absorbed in his duties, and it was Mother who carried water on shoulder poles to fill the jar.
ทำไมพ่อจึงจน ทำไมลุงจึงรวย Why was Father poor? Why was Uncle rich?
เพราะพ่อเป็นข้าราชการเล็กๆ ผู้ซื่อสัตย์ แต่ลุงเป็นนายบ่อนการพนันผู้มีอิทธิพล Because Father was a lowly civil servant and an honest man, but Uncle was a gambling lord, a man of influence.
ไม่มีใครปราบลุงได้ เพราะลุงมียามคอยอยู่ฟากแม่น้ำตรงข้ามฝั่งอำเภอ พอมีคำสั่งจับบ่อนของลุง พรรคพวกก็จะโบกมือให้สัญญาณ เจ้าหน้าที่ผู้จับกุมก็ลงเรือจ้างแจวจากบางเลนมาบางไทร พอมาถึงก็พบว่าไม่มีแม้แต่ไพ่ตัวเดียวในบ้านของลุง ทั้งนี้เพราะคนของลุงมาถึงก่อนเจ้าหน้าที่ พวกเจ้าหน้าที่มาเรือจ้าง แต่คนของลุงขี่ม้ามา No one could suppress Uncle, because he had sentries watch­ing on the side of the river opposite the district office. As soon as the order came to raid Uncle’s gambling den, they would signal with their hands. The officers in charge of suppression would take a hired boat and paddle from Bang Len to Bang Sai. By the time they got there, they would find not a single playing card in Uncle’s house, because his men had preceded them. The officers had come by boat; Uncle’s men had ridden horses.
เขาจึงพากันพูดว่า เพราะพ่อเป็นน้องเขยจึงไม่ถูกจับสักที เขาหาว่าพ่อนี่แหละเป็นสายให้ลุง แล้วเขาก็สั่งให้พ่อจับลุงดูบ้าง พ่อไปคนเดียว ไปเรือจ้าง ไม่มีปืน มีแต่พระกำแพงกับตะกรุดคาดเอวเส้นนั้น So it was rumoured that it was because Father was his brother-in-law that Uncle was never arrest­ed, that Father himself was his accomplice. Thus one day Father was order­ed to arrest Uncle. Father went alone. He went in the hired boat. He had no gun. He had only his amulet, and his magic chain at the waist. Note the loose use of ‘เขา’ in Thai, first meaning ‘the people’ then ‘Father’s superiors’.  Hence the use of the passive voice to avoid ambiguity: ‘it was rumoured’, ‘Father was ordered’.
ยามของลุงขี่ม้ามาบอกลุงว่า พ่อกำลังลงเรือมาแล้ว มาคนเดียว ลุงจึงบอกว่าถ้างั้นเล่นกันต่อไปไม่ต้องหยุด มาคนเดียวจะทำอะไรกูได้ One horse-riding sentry arrived and told Uncle that Father was already in the boat, and was coming alone. Uncle thus said, ‘In that case let’s go on playing. No need to stop: coming on his own what can he do to me?’
พ่อขึ้นเรือจ้างหน้าตลาดของลุง เดินเข้าบ่อน ทางเข้าเป็นซอกแคบๆ และไกล ลุงทำไว้เพื่อบังคับให้คนที่จะเข้าบ่อนต้องเดินเรียงหนึ่ง และเมื่อจะจุกหัวจุกท้ายซอกนี้เพื่อปิดประตูตีแมว ก็จะทำได้โดยง่าย ปากซอกมียามคนหนึ่ง ยกมือไหว้พ่อ ปล่อยให้พ่อผ่านไปถึงก้นซอก ซึ่งมีประตูเปิดเข้าในบ่อน คนยามอีกคนหนึ่งก็ยกมือไหว้พ่อ และเปิดประตูให้เข้าไปโดยดี Father got out of the boat in front of Uncle’s market and walked up to the gambling den. The entrance was a long and narrow corridor Uncle had built to force people to file in and to make it easy to handle officials by locking the doors at both ends. The entrance to the corridor had a guard. He raised his joined hands and bowed to Father, letting him go through. At the end of the corridor was a door opening onto the gambling den. Another guard there raised his joined hands and bowed to Father and then opened the door for him to enter. Here it is important to keep the repetition of ยกมือไหว้พ่อ (raised his joined hands and bowed to Father) to emphasise the contrast between these outer marks of respect and their real purpose of entrapment.
ลุงนอนกินเหล้าบนเก้าอี้ผ้าใบ ไฮโลกำลังคลั่ง เผสองวงเสียงลั่น จั้บยีกีกำลังโกยเงิน ไพ่จีนก็ไม่เลว พอเสียงประตูเปิด ลุงเอี้ยวตัวมามองแล้วทักว่า อ้อ ปลัดมา Uncle was reclining on his canvas seat, drinking whisky. Hi-lo was in full swing. Two circles of poker were clamour­ing. Jap Yee Kee* was scooping fistfuls of money. The Chinese card game wasn’t doing badly either. When he heard the door open, Uncle turned to look and then greeted, ‘Oh, there you are, officer!’ * A Chinese number game
พ่อยกมือไหว้แล้วว่า สบายดีหรือพี่ Father raised his hands and bowed and then said, ‘How are you, Big Brother?’
คนทั้งหมดแตกฮือเหมือนไฟพะเนียง ฝาเฝืองแทบพัง แต่คนเข้ามาอยู่ในนี้แล้วออกไปไหนไม่ได้เหมือนกัน กำแพงบ่อนของลุงทำด้วยสังกะสี หนาสองชั้น สูงท่วมหัวสองช่วงตัวคน คนทั้งหลายตะปบเงินยุ่งไปหมด The room exploded like a Roman candle, the walls almost burst, but whoever came in there couldn’t get out. The walls of Uncle’s den were made of double-plated corrugated iron, high as twice a man’s height. Everyone grabbed their money in utter confusion.
ลุงตะโกนว่า อยู่เฉยๆ โว้ย ไม่มีอะไร ไม่มีอะไร Uncle shouted out, ‘Quiet, you fools! It’s all right, it’s all right.’
พ่อตะโกนซ้ำว่า อยู่เฉยๆ อย่าหนี Father shouted out as well, ‘Quiet! Don’t flee!’
ทุกคนเงียบไม่กระดุกกระดิก เหมือนถูกสาปด้วยคำสั่งของข้าราชการเล็กๆ ผู้นี้ Everybody was silent and still, as if under the spell of this lowly civil servant.
ลุงถามพ่อว่า มาธุระอะไร Uncle asked Father, ‘Why have you come?’
พ่อตอบสั้นๆ ว่า จับ Father answered simply, ‘To arrest you.’
ลุงหัวเราะร่วน ยกเหล้าขึ้นกิน แล้วว่า จะไหวหรือวะ Uncle burst out laughing, raised his glass, drank and then said, ‘You think you can?’
พ่อบอกว่า ไหวไม่ไหวก็ต้องทำ Father told him, ‘Whether I can or not, I must.’
ลุงว่า จะทำอีท่าไหน Uncle said, ‘How do you intend to go about it?’
พ่อตอบ ก็เอาตัวไปอำเภอทุกคน Father answered, ‘Well, have everyone here go to the district office.’
ลุงว่า ข้าหากินมานานแล้ว ยังไม่เคยขึ้นอำเภอเลยแหละ ข้าจะไม่ยอมขึ้นเป็นอันขาด Uncle said, ‘I’ve long been in this business and never once gone to the district office and there’s no way I ever will.’
พ่อว่า เดี๋ยวนี้อำเภอก็อุตส่าห์ลงมาหาพี่แล้ว มาเชิญ มามือเปล่า Father said, ‘Well, now the district office has come to you, unarmed.’ มือเปล่า = unarmed (see below)
ลุงว่า ยิ่งมือเปล่า ยิ่งไม่มีวันสำเร็จ ข้าจะยิงแกเสียก็ได้ ปลัด Uncle said, ‘And unarmed to boot! You’ll never succeed. I’ll shoot you first, you know, officer.’
พ่อว่า ก็เชิญ Father said, ‘Suit yourself.’
ลุงว่า กลัวน้องสาวข้าจะเป็นหม้ายเสียเท่านั้นแหละวะ Uncle said, ‘I’m only afraid my sister will be widowed.’
พ่อว่า ตอนนี้อย่าเอาเรื่องวงศ์ญาติมาพูดกันเลย ฉันมาราชการ เร็วเข้า ทุกคนไปลงเรือ Father said, ‘Leave family relations out of it. I’ve come on official business. Come on, everybody into the boat!’
ลุงว่า แกคนเดียวคุมเขาไหวหรือ พอปล่อยออกไปข้างนอกมันก็วิ่งเปิดตูดกันไปหมด Uncle said, ‘Do you think you can control every­one on your own? As soon as you’re outside, they’ll show you their backside and scarper every which way.’
พ่อว่า นั่นต้องแล้วแต่พี่ พี่คุมไป ไม่ใช่ฉันคุม พี่คุมคนพวกนี้ ฉันคุมพี่อีกทีหนึ่ง Father said, ‘That’s up to you. You control them, not me. You control these people and I control you.’
ลุงว่า พูดแปลกๆ อย่างนี้ เฮ้ย ใครหยิบปืนให้กูทีเถอะวะ Uncle said, ‘What’s this nonsense? Someone pass me a gun.’
สมุนส่งปืนให้ลุง ลุงยังคงนอนอยู่บนเก้าอี้ผ้าใบ รับปืนมาเดาะเล่นในมือ แล้วถามว่า ยังจะต้องจับอยู่อีกหรือ An underling handed Uncle a gun. Uncle, still reclining on the canvas seat, took the gun and toss­ed and caught it playfully in his hand and then ask­ed, ‘Do you still want to arrest me?’
พ่อยืนยัน Father confirmed.
ลุงส่ายหน้า แล้วว่า ทำไมคนที่มาจับข้าจะต้องเป็นแก ทำไมไม่ส่งคนอื่นมา ทำไมข้าจะต้องยิงน้องเขยของข้า Uncle shook his head and then said, ‘Why does it have to be you arresting me? Why couldn’t they send someone else? Why do I have to shoot my own brother-in-law?’
พ่ออธิบายให้ฟังว่า เขาพูดกันว่า การที่พี่ปิดบ่อนได้ทันทุกทีนั้นเป็นเพราะมีน้องเขยเป็นปลัดอำเภอ ฉันต้องมาพิสูจน์ให้คนเห็น ยิงฉันเสียก็ดี จะได้รู้กันชัดๆ ว่าปลัดอำเภอคนนี้ มิได้เข้าข้างผู้ทุจริตเลย Father explained, ‘People say that if you can close your gambling joint on time every time it’s because the assistant district officer is your brother-in-law. I have to show those people. If I die they’ll know for good that this assistant district officer doesn’t side with the crooked.’
ลุงตวาดว่า การเล่นการพนันนี้ทุจริตตรงไหนวะ Uncle roared, ‘What the hell’s crooked about gamb­ling?’
พ่อว่า มันนอกกฎหมาย อะไรๆ นอกกฎหมายทุจริตทั้งนั้น Father said, ‘It’s illegal. Everything that’s illegal is wrong.’
ลุงยกปืนขึ้นส่อง คนหลบกันเป็นแถวๆ แต่พ่อยืนนิ่งๆ ลุง บอกว่าตลอดชีวิต ข้าก็ดูเหมือนทำนอกกฎหมายทั้งนั้น การยิงคนก็นอกกฎหมาย ข้าทำมานานจนเคยมือ ทำอีกสักทีคงจะไม่กระไรนัก Uncle raised the gun and pointed it. People scrambled out of the way. But Father stood still. Uncle told him, ‘Ev- erything I’ve done all my life is illegal, you could say. Shooting someone is illegal too. I’ve done it so often I’m used to it. Doing it once more is nothing much.’
พ่อยืดอก สายตะกรุดที่เอวเสียดสีอยู่ที่เอว พระกำแพงเต้นอยู่ที่หน้าอก พ่อพูดว่า ฉันมาราชการของพระเจ้าอยู่หัว ใครยิงฉันก็เท่ากับหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ Father thrust out his chest. The magic chain rub­bed against his waist. The Buddha amulet jolted on his chest. Father said, ‘I’m here on His Majesty’s service. Shooting me is tantamount to committing lèse-majesté.’
ลุงลดปืน ราวกับว่ามันหนักอึ้งขึ้นมาจนคอนไว้ไม่ไหว สะบัดหัวงงๆ ลุงเคยเป็นมหาดเล็กในกรมพระองค์หนึ่งมาแล้ว พระบารมีนั่นเองที่ทำให้ลุงเป็นนักเลงใหญ่ได้ง่ายกว่าคนอื่นๆ พูดกันง่ายๆ ลุงก็เป็นชีวิตหนึ่งใต้ร่มพระบารมีพระเจ้าอยู่หัวเหมือน กับพ่อ Uncle lowered the gun as if it had grown so heavy he couldn’t hold it up. He shook his head, mystified. Uncle had once been a royal page. It was the prestige of royal service that had made him a big shot more easily than anyone else. To put it plainly, Uncle was yet another life under His Majesty’s benev- olent protection just as Father was.
เลิกแล้วต่อกันสักทีไม่ได้หรือ ปลัด ‘Can’t we just give this up, officer?’
เลิกไม่ได้ มามือเปล่า กลับไปต้องมีของติดมือ ‘I can’t. I came empty-handed. When I return, I must have something in hand.’ Here มือเปล่า must be translated literally.
ลุงโยนปืนทิ้งแล้วว่า ข้าจะต้องวิ่งเต้นให้แกย้ายไปอยู่อำเภออื่นเสียแล้วละ ปลัด Uncle threw the gun away and then said, ‘I’ll have to pull strings and get you transferred to some other district, officer.’
พ่อว่า ดีซี พี่จะได้เปิดบ่อนได้สะดวก ฉันไม่อยากอยู่อำเภอนี้เหมือนกัน ถ้าอยู่ก็ต้องจับกันเรื่อยอย่างนี้แหละ Father said, ‘That’s fine. That way you won’t have prob­lems keeping your den open. I don’t want to stay in this district anyway. If I stay I must keep arresting you.’
ลุงว่า ข้าพูดจริงๆ นา Uncle said, ‘I’m telling the truth, you know.’
พ่อว่า ฉันก็พูดจริง อยู่อำเภอนี้ต้องจับคนด้วยมือเปล่า อยากให้ไปที่อื่น อยากถือปืนจับคนเสียบ้าง Father said, ‘So am I. If I stay here, I have to make arrests with my bare hands. I’d like to go some­where else where I can make arrests at gunpoint.’ Another translation of มือเปล่า
ถึงตอนนี้ลุงนิ่งอึ้ง พิจารณาใบหน้าอันซื่อเศร้าและวิงวอนของพ่ออยู่เป็นเวลานาน แล้วลุกขึ้นเอามือไพล่หลังเดินไปเดินมา ผลสุดท้ายมาหยุดตรงหน้าพ่อ แล้วว่า เอาวะ ข้ายอมแพ้ จับก็จับ คงไม่เท่าไหร่หรอก By now, Uncle was stumped. He scrutinised Father’s honest, sad and worried face for a long time, then got up and paced up and down with his hands clasped behind his back. Finally he came to a stop in front of Father and said, ‘All right, I give up. So be it. It won’t amount to much anyway.’
พ่อว่า ถ้างั้นไปลงเรือทุกคน Father said, ‘In that case, everybody to the boat!’
ลุงไม่ตกลง บอกว่า ไม่ได้แน่ แกจะคุมข้าไปไม่ได้หรอก มันไม่น่าเชื่อ และอีกประการหนึ่ง คนอย่างข้าถูกใครคุมไม่ได้ ขอทีเถอะวะ Uncle didn’t agree and said, ‘No way! You can’t put me under arrest. It’s unheard of. And besides, no one can lord over someone like me. I won’t have it.’
พ่อว่า อ้าว ไหนว่ายอม Father said, ‘What now? Didn’t you say you were giving up?’
ลุงว่า ก็ยอม แต่ไม่ต้องคุมไป ให้เกียรติแก่ข้าสักครั้งเถอะ แกกลับไปก่อน พรุ่งนี้ข้าจะเอาไอ้พวกนี้ทุกคนไปใส่ห้องขังคอยท่าแกก่อนตื่น Uncle said, ‘I did. But you don’t have to arrest me. Show me some respect for once. You go back first. Tomorrow I’ll have everyone here waiting in the jail for you to wake up.’
พ่อยืนนิ่งตัดสินใจ แล้วว่า ถ้างั้นขอกระดาษดินสอจดชื่อคนพวกนี้ให้ครบหมดทุกคน ฉันจะยึดบัญชีชื่อไว้ พรุ่งนี้พี่พาไปถึงอำเภอเมื่อไหร่ ฉันจะได้ตรวจถูก Father stood still, making up his mind, and then said, ‘In that case, let me have some paper and pencil to take down the names of all the people here. I’ll keep the list so that tomorrow when you take them to the district I can check correctly.’
ลุงว่า ข้อนั้น ไม่ขัดข้อง Uncle said, ‘No objection to that.’
พ่อลงเรือจ้างกลับไปพร้อมด้วยบัญชีรายชื่อ คนทั้งอำเภอมองพ่ออย่างเหยียดๆ บางคนมองทะลุเข้าไปเห็นมัดเงินเป็นปึกๆ ในกระเป๋าพ่อ คงพากันคิดว่าพ่อเหลว กลับมาด้วยถูกเงินติดสินบน Father took the hired boat back along with the list of names. The entire district looked at him with despise. Some people even saw wads of banknotes in Father’s pockets, convinced as they were that he was returning with a bribe.
พ่อเดินหงอยๆ กลับบ้าน บอกแม่ด้วยเสียงสั่นๆ ว่า ฉันไปจับพี่เขามาแล้ว Father walked back home dejectedly, and told Mother with a shaky voice, ‘I’ve gone and arrested your brother.’
แม่ร้องลั่นบ้านว่า ตายแล้ว พ่อว่าเกือบไป แล้วเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟัง แม่นอนร้องไห้ทั้งคืนพ่อก็พลอยนอนตาไม่หลับไปด้วย Mother’s shout shook the house: ‘We’re done for!’ Father said, ‘Not yet,’ then told her the whole story. Mother lay crying all night. Father didn’t sleep a wink either. Too bad ตายแล้ว (literally, ‘we’re already dead’) cannot be properly translated to reflect the deadpan humour of Father’s answer, เกือบไป.
รุ่งขึ้น ลุงยกขบวนพวกเล่นการพนันมาจริงๆ เอาเรือแท็กซี่ของลุงเองขนมาแน่นยังกับคนจะไปทอดกฐิน ลุงแต่งดำทั้งชุด กางเกงแพร และเสื้อกุยเฮง เคี้ยวหมากหยับๆ นั่งพิงหมอนสามเหลี่ยมอยู่หัวเรือ มองเห็นเด่นกว่าใคร จอดเรือที่ท่าหน้าอำเภอ ต้อนคนทั้งหลายไปอำเภอ The next morning, Uncle truly took the whole gang of gamblers into his own taxi boat, which was full as if on an outing to present monks with new robes. Uncle was dressed all in black, silk trousers and Chinese jacket, and chewed betel sloppily as he sat with his back on a triangular cushion at the prow, which offered the best view. He had the boat stop at the pier in front of the district office and herded the whole group inside.
ไต่สวนกันอย่างละเอียดลออ ซื่อเข้าหากันทั้งสองฝ่าย ตกลงเป็นการปรับ ลุงรับออกค่าปรับทั้งหมดแต่ผู้เดียวเป็นเงินหลายชั่ง ซึ่งพ่อได้รางวัลนำจับ ชักจากเงินนี้ถึงสองชั่ง เสร็จธุระ ลุงก็ยกพวกกลับ ไม่แวะไปเยี่ยมแม่เลย A detailed inquiry was held, a straightforward confront­ation. Fines were agreed upon. Uncle paid all the fines himself. They amounted to quite a lot of chang*. Father received a reward for the arrest, taken from that money and amounting to two chang. Business concluded Uncle took his people back, without calling on his sister. .

.

.

* Thai monetary unit equal to 80 baht

พ่อถือเงินสองชั่งกลับบ้าน เล่าเรื่องทั้งหมดให้แม่ฟังและปรึกษาว่า ฉันจะเอาเงินสองชั่งนี้ไปคืนพี่เขาเย็นนี้แหละ Father took the two chang back home, told Mother the whole story and added, ‘This evening, I’ll go and give this money back to your brother.’
แม่พูดว่า คราวนี้เขายิงแน่ล่ะ แล้วแม่ก็เป็นลม Mother said, ‘If you do that, this time he’ll shoot you for sure,’ and then she fainted.
. . .
‘Phra Phrajaoyoohua Phor Lae Lung’
in Sao Hin Haeng Karnweila (Timeless Masters),
Writers Association of Thailand, 1993.
Arjin Panjaphan, born 1927 in Bang Len, Nakhon Pathom, is an influential man of letters best known for his huge collection of short stories with a background on mining, เหมืองแร่, out of which came the film มหา’ลัยเหมืองแร่ (The Mine) in 2005. The present short story was also turned into a short film for TV recently. =image011
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 475 other followers